ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach czerwiec 2019 nr 260

9 Pro Medico • czerwiec 2019 pacjentom i profesjonalistom medycz- nym, przysługuje prawo do wiedzy, edu- kacji i informacji w zakresie szeroko poję- tego zdrowia. Dotyczy to zarówno wiedzy medycznej, wiedzy z zakresu zdrowia publicznego, jak i informacji dotyczących organizacji opieki zdrowotnej. Stąd obecność lekarzy oraz podmiotów leczniczych w sieci jest niezbędna, ale może być realizowana pod warunkiem dochowania zasad etycznych, takich jak odpowiedzialność za słowo – w każdej for- mie wypowiedzi, na jaką się decydujemy, rzetelność i sumienność w odniesieniu do prezentowanych treści, a także empa- tia i lojalność wobec pacjentów i innych profesjonalistów. 2. Uwzględnienie charakteru medium, jakim są media społecznościowe Charakter internetu jest taki, że udostęp- nione treści stają się publiczne, w ekspre- sowym tempie są powszechne, a do tego są „wiecznotrwałe” – tzn. są publikowane tak długo, aż nie zostaną zmienione czy zaktualizowane przez autora, bądź usunię- te przez administratora strony lub portalu. Dlatego odpowiedzialna obecność pro- fesjonalisty medycznego w mediach spo- łecznościowych wymaga uwzględnienia kilku aspektów: • podawania tożsamości autorów/admi- nistratorów strony, blogu, portalu itp., co umożliwia odbiorcy upewnienie się, że ma do czynienia z profesjonalistą lub rzeczywistym podmiotem leczniczym; • publikowania wszelkich materiałów, w tym artykułów czy postów, z jedno- znacznym datowaniem, co umożliwia odbiorcy ustalenie aktualności prezento- wanych zapisów; • świadomości, że prezentowane treści wymagają uwzględnienia typu grona odbiorców – inaczej dobieramy treści i for- mę przekazu dla grona profesjonalistów, a inaczej dla pacjentów czy społeczeństwa w ogóle; • świadomości, że zamieszczone w sieci treści mogą być rozpowszechniane różny- mi kanałami, w tym nawet udostępnione pierwotnie jedynie jako prywatne mogą zostać upublicznione, wbrew intencji pierwszej osoby zamieszczającej dane informacje w sieci. Ponadto występując aktywnie w sieci war- to uwzględnić kwestie pragmatyczne: – umiejętność właściwego reagowania na hejt, trolling – czyli bez wdawania się w niemerytoryczne spory, funkcjonowa- nie w sieci bez negatywnego ładunku emocjonalnego, jednym słowem ze świa- domością dochowania wymogom zacho- wania godnego lekarza profesjonalisty, – ryzyko natknięcia się na tzw. fake new- sy czy ryzyko spotkania się z zakładaniem fałszywych kont w mediach społeczno- ściowych (co jest tematem na odrębny artykuł), – ryzyko ujawnienia treści objętych tajem- nicą lekarską przez niewłaściwe zabezpie- czenie, monitoring sieci itp. 3. Przestrzeganie odpowiednich norm prawa i etyki Obejmuje to przede wszystkim: a) przestrzeganie zasad etyki lekarskiej – tak samo skrupulatnie jak w realu! b) przestrzeganie tzw. netykiety, ochrony praw autorskich oraz własności intelektu- alnej w sieci (w tym przestrzeganie prawa autorskiego w razie kopiowania materia- łów dostępnych w Internecie) c) ochrona danych osobowych i wizerun- ku, w tym osób na publikowanych zdję- ciach, filmikach itp. d) ochrona dóbr osobistych, w tym czci i godności (ochrona przed zniewagą, obrazą itp.). Na problematykę funkcjonowania osób pracujących w obszarze zaufania publicz- nego w sieci wskazują też liczne publi- kacje 9 . Podsumowując – funkcjonowanie leka- rza w sieci stwarza nowe wyzwania, ale na gruncie etyki to stosowanie znanych zasad w nowym środowisku obejmujące: 1. Funkcjonowanie osoby lekarza w sieci. 2. Funkcjonowanie podmiotów leczni- czych w sieci. 3. Doradztwo dla pacjentów w zakresie korzystania z wiedzy dotyczącej zdrowia w sieci. Zasadniczymi wartościami, których koniecznie należy dochować w wypadku obecności lekarza w sieci, są: A. Odpowiedzialność – za słowo – za współuczestnika „życia wirtualnego”, w szczególności pacjenta – aktualnego, potencjalnego, szeroko pojętego, także w zakresie zdrowia publicznego. B. Rzetelność naukowa i profesjonalna C. Uczciwość Dotyczy każdej wypowiedzi – zarówno związanej, jak i odległej od spraw zawodo- wych, ale szczególnie ważna w wypadku prezentowania w sieci metod postępowa- nia medycznego (diagnostyki, terapii, pro- filaktyki, rehabilitacji, edukacji itp.) bądź prezentowania podmiotów medycznych czy edukacyjnych. D. Roztropność i wstrzemięźliwość W zakresie zamieszczanych treści, szcze- gólnie w zakresie, w którym zachodzi jaka- kolwiek interakcja z innymi osobami. E. Poszanowanie godności – współuczestników„życia wirtualnego”, – godności zawodu. Obejmuje to w szczególności: powstrzy- mywanie się od mowy nienawiści, hejtu; wystrzeganie się instrumentalnego traktowania współuczestników interak- cji w sieci; zdolność do nieujawniania publicznie zbędnych informacji o sobie, zwłaszcza o swoim życiu prywatnym; wła- ściwe zachowanie wobec innych lekarzy, Izb Lekarskich, innych stowarzyszeń leka- rzy czy grup lekarzy, medycyny, zawodu w ogóle. F. Zakaz reklamyw jakiejkolwiek formie (chodzi o reklamowanie świadczeń medycznych w rozumieniu art. 63 KEL i Artykułu 14 Ustawy o działalności lecz- niczej, więcej na ten temat w kolejnych edycjach PM). Mam nadzieję, że ważkość i aktualność poruszanych problemów przyczyni się do szerokiej dyskusji na ten temat w naszym środowisku, do czego serdecz- nie zachęcam! GabrielaMuś Autorka jest sekretarzem Komisji ds. Etyki Lekarskiej. Artykuł powstał w oparciu o wykład i dysku- sję panelową (szkolenie OROZ, OSL, Komisji ds. Etyki i dyskusję panelową „Lekarzwsieci”) 1 „Zielona Księga w sprawie mobilnego zdrowia („mHealth”) http://ec.europa.eu/transparency/ regdoc/rep/1/2014/PL/1-2014-219-PL-F1-1.Pdf dostęp 19.05.2019 r. 11:34 2 cyt. Lekarz na Facebooku – czy warto tam być? GL sierpień, 20, 2014 https://gazetalekar- ska.pl/? p=6777 dostęp 19.05.2019 r. 11:37 3 https://www.ama-assn.org/sites/ama-assn. org/files/corp/media-browser/code-of-medi- cal-ethics-chapter-2.pdf dostęp 19.05.2019 r. 11:53 4 http://www.medexpress.pl/jak-media-spolecz- nosciowe-pomagaja-lekarzom/71206 dostęp 4.052019 r. 17:56 5 vide – https://www.ama-assn.org/sites/ ama-assn.org/files/corp/media-browser/ code-of-medical-ethics-chapter-8.pdf dostęp19.05.2019 r. 12:01 6 https://ec.europa.eu/digital-single-market/ en/news/code-practice-disinformation dostęp 19.05.2019 r. 12:02 7 http://www.medexpress.pl/ internetowi-giganci-utrudnia-zycie- antyszczepionkowcom/72979 dostęp 19.05.2019 r.12:03 8 vide: „Zielona Księga w sprawie mobilnego zdrowia („mHealth”) ” http://ec.europa.eu/ transparency/regdoc/rep/1/2014/PL/1-2014- 219-PL-F1-1.Pdf dostęp 19.05.2019 r. 11:34 9 http://www.usccb.org/about/communica- tions/social-media-guidelines.cfm#guiding, https://www.dbk.de/fileadmin/redaktion/ diverse_downloads/presse/2012-109b- Empfehlungen-Social-Media-Guidelines. pdf, https://depot.ceon.pl/bitstream/han- dle/123456789/16622/Chmielewski_Kodeks_ social_media_dla_Kosciola_katolickiego_w_ Polsce.pdf? sequence=1&isAllowed=y dostęp 19.05.2019 r. 12:20