ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach maj 2021 nr 280

Pro Medico • czerwiec 2021 18 Czy okulista może udzielać teleporad? Żeby odpowiedzieć na to pytanie, zaprosiliśmy do anonimowego badania ankietowego lekarzy okulistów oraz pacjentów. Po czym skonfrontowaliśmy opinie obu grup na temat teleporad. W badaniu wzięło udział 30 lekarzy (z czego 75% stanowili specjaliści chorób oczu, a 25% lekarze rezydenci okulistyki) oraz 80 pacjen- tów, w średnimwieku 34 lat. Piotr Rodak StudenckiKlubNaukowy ŚląskiUniwersytetMedyczny Większość lekarzy pracowała zarówno w poradniach przyszpitalnych, jak i prakty- kach prywatnych, a teleporad udzielali kil- ka razy w tygodniu z jednakową częstością wobumiejscachpracy. Ankiety zostały roze- słane internetowo, jak i bezpośrednio do rąk badanych, a zebrane wyniki przeanalizowa- no wprogramie STATISTICA. Okazało się, że aż dla ¼ okulistów telepo- rady nie były nowością – świadczyli porady na odległość już wcześniej, chociaż częstość ich udzielania i odsetek lekarzy decydują- cych się na nie wzrósł na skutek pandemii. Co ciekawe, na teleporadę z jednakową częstością zgłaszali się zarówno pacjen- ci w dobrym stanie, leczeni przewlekle np. z powodu jaskry lub zespołu suchego oka, jak i pacjenci wstanie nagłym, z których i tak 90%wymagała odbycia klasycznej kon- sultacji twarzą w twarz (i„oko w oko”). Wśród chorych ze stanami zachowawczymi jedynie 20% została zaproszona do gabi- netu po teleporadzie celem poszerzenia badania. A skoro już jesteśmy w temacie badania – nawet najlepiej zebrany wywiad nie dostarczy wszystkich niezbędnych infor- macji, jak więc wykonać badanie okulistycz- ne na odległość? Idąc za zasadą, że najlepszym rozwiązaniem każdego problemu jest rozwiązanie naj- prostsze – 90% pacjentów w stanie nagłym i 45% pacjentów w stanie zachowawczym zostało poproszonych o wykonanie zdjęcia gałki ocznej lub o odbycie wideorozmo- wy, podczas której lekarz oglądał oko. Jak łatwo się domyślić, wiązało się to z proble- mami – nie każdy pacjent jest urodzonym fotografem potrafiącym wykonać dobrej jakości zdjęcie oka, nie każdy ma też sprzęt umożliwiający odbycie satysfakcjonującej wideorozmowy (lub jakiejkolwiek wideoro- zmowy). Sytuacji na pewno nie ratował fakt, że najczęściej zgłaszającą się grupą pacjen- tów były osoby po 50. roku życia, stanowią- ce grupę najbardziej zmagającą się z tech- nologicznymwykluczeniem. 90% pacjentów w stanie nagłym i 45% pacjentów w stanie zachowawczym zostało poproszonych o wykonanie zdjęcia gałki ocznej lub o odbycie wideorozmowy, podczas której lekarz oglądał oko. Pomimo tego, że aż 96% lekarzy zgłaszało problemy podczas teleporad, głównie zwią- zane z aspektami technicznymi, brakiem możliwości wykonania pełnego badania okulistycznego i słabą komunikatywnością pacjenta (co akurat może być problemem również podczas wizyt stacjonarnych) – ich ogólne nastawienie do takiej formy pracy było dość pozytywne. 80% badanych leka- rzy uważało, że możliwe jest postawienie prawidłowego rozpoznania i podjęcie traf- nych decyzji terapeutycznych na podsta- wie teleporady z towarzyszącą rozmową wideo lub przekazaniem zdjęć oka. Z ich praktyki wynikało, że w około 70% stanów zachowawczych i 35% nagłych teleporada była faktycznie wystarczająca. Odpowiedzi pacjentów były jeszcze bardziej optymi- styczne–73%pacjentówwstanachnagłych i 77%w stanach zachowawczych była zado- wolona z przebiegu swojej porady i dekla- rowała, że otrzymana pomoc była skutecz- na. Co ciekawe, pacjenci którzy korzystali z wizyt „na odległość” istotnie częściej uważali, że mogą one zastąpić stacjonarne wizyty w gabinecie (chociaż nie w każdym przypadku) – 54% ankietowanych, niż ci, którzy podczas pandemii korzystali wciąż tylko z klasycznej formy konsultacji lekar- skiej – 35%. Żaden z ankietowanych pacjentów nie twierdził, że telemedycyna może wyprzeć wizytę w fizycznym kontakcie w każdym przypadku. Mimo pozytywnego odbioru teleporad – 65% pacjentów deklarowało, że skorzystałoby z nich ponownie tylko, jeżeli wizyta gabinetowa nie byłaby dostęp- na. Lekarze również mieli dość optymistycz- ny stosunek do teleporad – 60% uważało, że taka forma świadczenia usług powinna „przetrwać pandemię” i być wykorzysty- wana po tym okresie przede wszystkim do kontrolowania pacjentów przewlekle leczonych w stanach stabilnych. Chociaż w Polsce świadczenie usług medycznych na odległość do tej pory nie było codziennością, wwielu krajach zachod- nich jest ono dość powszechne. Na terenie USA i Kanady ze względu na duże odległo- ści pomiędzy ośrodkami miejskimi, wizy- ta u lekarza specjalisty często jest dużym wyzwaniem logistycznym dla pacjenta. Z tego powodu organy odpowiedzialne za opiekę medyczną od lat rozwijały system telemedycyny, mający redukować koniecz- ność fizycznego kontaktu z lekarzem dominimum.Wwypadku okulistyki pacjent przewlekle leczony zgłasza się do placówki, w której wyszkolony pracownik wykonuje zlecone badania – pole widzenia, zdjęcia dna oka, pomiar grubości rogówki itp., po czym wyniki trafiają do lekarza, który podejmuje dalsze decyzje terapeutyczne. W Polsce nie było czasu na planowanie sys- temu, były rozwiązania niestety rodzące się przeważnie w chaosie. Współpraca: Barłomiej Basiaga, KarolinaBednarz – Studencki Klub Naukowy przyKliniceOkulistyki KatedryOkulistykiWydziałuNauk MedycznychwKatowicachŚląskiego UniwersytetuMedycznego wKatowicach Opiekun: prof. dr hab. n.med. DorotaPojda-Wilczek