ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach czerwiec 2022 nr 290

Pro Medico • czerwiec 2022 26 Mariaż Sztuki z Medycyną Od dawien dawna artystów fascynowało ludzkie ciało. Człowiek jest uzależniony od medycyny poprzez swoje niezbywal- ne prawo do leczenia, a sztuka od zawsze mierzy się z tragedią ludzką. Choroby, cierpienie i zagrożenie śmiercią są prze- cież nieodłączną częścią naszej egzystencji. Starożytność stworzyła rysunek anatomiczny jako źródło wiedzy o człowieku. Jednak to w czasach nowożytnych nastąpił rozwój nauki i zainteresowania człowiekiem, czego dowodem są słynne szkice anatomiczne Leonarda da Vinci i bogate w detale ludzkiego ciała rzeźby Michała Anioła. Zarówno da Vinci, jak i Michał Anioł, współpracowali z ówczesnymi lekarzami, którzy udostępniali imwgląd w ludzkie ciało. Swoją wiedzę czerpali głów- nie z sekcji zwłok przeprowadzanych osobiście. Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL W 1543 r. Andreas Vesalius (ojciec nowożyt- nej anatomii) opublikował siedmiotomowe dzieło „ De humani corporis fabrica” . Opisy medyczne Vesaliusa wzbogaciło 277 ilu- stracji wykonanych w technice drzeworytu przez uczniaTycjana – Jana vanCalcara. Dziś mogą śmieszyć rozpreparowane ludzkiecia- ła przedstawione na tych ilustracjach (zgod- nie z ówczesną manierą) w alegorycznych pozach. Jednak jest to pierwsza medyczna publikacja z obrazowaniem i przekroja- mi ludzkich narządów, wykorzystujących rysunek w funkcji fotografii! Dopiero 200 lat później niemiecki lekarz Samuel Tho- mas von Sommering sprzeciwił się zbyt szczegółowym szkicom anatomicznym, które miałyby bardziej szkodzić niż pomóc nauce. Nie zgodził się z tą teorią francuski grawer i rytownik Arnauld-Eloi Gautier-Da- goty, tworząc w latach 70. XVIII w. niezwykłą kolekcję anatomicznych rysunków dlaWyż- szej Szkoły Medycznej w Lorraine (Francja). Te szkice stały się w pewnym sensie opisem naukowym i niekwestionowaną częścią medycyny. ANATOMIAARTYSTYCZNA Wiek XIX przyniósł pogłębienie badań medyczno-anatomicznych i ich przedsta- wień rysunkowych oraz pojawienie się na arenie sztuki i medycyny francuskiego anatoma, fizjologa (był szefem laboratorium w szpitalu Salpêtrière, gdzie też prowadził badania nad histerią i epilepsją) oraz arty- sty rzeźbiarza i grafika (jego rzeźby można znaleźć w muzeach w całej Europie, w tym w Musée d’Orsay) – Paula Richera (1849- 1933). Richer jest autoremwielu książek, ale najbardziej znana jest „ Anatomie artistique”, zawierająca 110 plansz i 300 rysunków. Dzi- siaj uznana jest za największe, od czasów renesansu, dzieło medycyny i anatomii artystycznej, a jego wartość podnosi fakt, iż korzystali z niej artyści tej renomy co F. Bazil- le, E. Degas, A. Renoir i G. Braque. W II poł. XIX w. w Stanach Zjednoczonych zaistniał Max Brödel (1870-1941), rysow- nik niemieckiego pochodzenia. Związał się ze Szkołą Medycyny Jonha Hopkinsa w Baltimore, gdzie w 1911 r. założył pierw- szy w świecie akademicki Wydział Medycz- nej Ilustracji. Jego celem było wyszkolenie ilustratorów medycznych do współpracy z lekarzami w celu jeszcze lepszego zrozu- mienia działania organizmu. Wydział przy- ciągnął studentówmedycyny i sztuki z całe- go świata. Sam Brödel, dzięki ogromnemu talentowi połączonemu z wiedzą w zakresie anatomii, patologii, fizjologii i chirurgii, stał się sławny i do dnia dzisiejszego uchodzi za ojca współczesnej ilustracji medycznej. Pytany po co stworzył ten Wydział, odpo- wiedział: „jego celem jest wypełnienie luki istniejącej między sztuką a medycyną”. I ten cel osiągnął. Dziś ten rodzaj prac zastępuje barwna fotografia i filmy kinematograficzne. LEKCJAANATOMII POPOLSKU Niestety, pomimo całej plejady świetnych rysowników i malarzy polskich, nie może- my się pochwalić aż takimi osiągnięciami. W 1882 r. w Krakowie wydano pionierski podręcznik „Nauka o budowie kształtów zewnętrznych ciała ludzkiego” , który napisał POTYCZKI Z HISTORIĄ VenerinaC. Susiniego –wierne odwzorowanie ciałamłodej, drobnej (145 cmwzrostu), zmarłej kobiety (pracował na prawdziwych zwłokach). Na podstawie długości widocznego płodu ustalono, że byław5. miesiącu ciąży. Po 200 latach, po analiziewoskowychnarządów, lekarze ustalili przyczynę jej śmierci: infekcja wsierdzia lub poważniejsza niewydolność sercowo-naczyniowa, związana z progresją . Źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/User :Warburg.