ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach czerwiec 2023 nr 300

Pro Medico czerwiec 2023 10 etyków i filozofów od wielu lat. Jak pod- kreśla prof. Wojciech Szczeklik, z etyczne- go punktu widzenia obie te formy są rów- norzędne i mają na celu dobro chorego i ochronę Jego godności:„ Lekarz w swojej pracy powinien kierować się przede wszyst- kim tym, co jest dobre, a co złe dla chore- go. Nie zawsze jest to proste i jednoznacz- ne, dlatego trudne decyzje w medycynie należy podejmować w oparciu o wartości moralne”. Opracowany przez Towarzystwo Interni- stów dokument precyzuje również ter- minologię zagadnienia, jednoznacznie wskazując określenie „terapia daremna” jako właściwe, w odróżnieniu od uży- wanego dotychczas zamiennie „terapii uporczywej”. Daremność ma podkreślać niemożność osiągnięcia celu działania, a uporczywość określa postawę lekarza stosującego nieskuteczne interwencje medyczne. W gruncie rzeczy chodzi tutaj o semantykę. Słowo „uporczywy” ozna- cza „trudny do usunięcia”, „powtarzający się”. Nie pasuje ono do leczenia, zwłasz- cza w okresie kończącego się życia. Dla- tego też obecnie należy używać pojęcia „terapii daremnej”, czyli niedającej żad- nych wyników. Lekarze podejmujący się takiego leczenia, przedłużają jedynie proces umierania, podczas gdy chory nie ma szans na poprawę stanu zdrowia czy tym bardziej na powrót do zdrowia. Oczywiście każdy z nas ma prawo do wła- snej oceny tego dokumentu, a różnorod- ność opinii moralnych może wynikać z miejsca i otoczenia, w którym się znaj- dujemy. Dlatego wytyczne opracowa- ne przez TIP mogą być przydatne jako drogowskaz postępowania i punkt wyj- ścia do rozważań o podstawach decyzji moralnych, kiedy przerwać terapię. Każ- de leczenie ma swoje racjonalne granice. Ich przekraczanie to terapia daremna. CZY PRZEDŁUŻANIE AGONII JEST NIE- WŁAŚCIWE? Czy terapia daremna jest błędem w sztu- ce lekarskiej? Taka teza nigdzie dosłownie nie została sformułowana. Prof. A. Zoll, jeden z twórców fundamentów polskie- go prawa medycznego, pisze: „istnieją niekiedy sytuacje, w których lekarz nieprzy- stępujący do leczenia albo zaprzestający dalszego leczenia nie narusza jednak w rze- czywistości normy prawnej, nakazującej mu świadczenie usług leczniczych, ponieważ nie naraża swoim zaniechaniem na niebezpie- czeństwo życia pacjenta, gdyż jest ono i tak jużna toniebezpieczeństwonarażone i tonie- bezpieczeństwo terminalne, którego lekarz swoim ewentualnym działaniem i tak nie będziewstanie odwrócić.” W Polsce, kraju w zdecydowanej więk- szości katolickim, istotne znaczenie ma również stanowisko kościoła kato- lickiego. Zespół Ekspertów ds. Bioetycz- nych Konferencji Episkopatu Polski uznał, że „jeżeli lekarz uczynił to, co tu i teraz moż- liwe wobec nieodwracalnie postępującego zanikania procesów życiowych pacjenta, to ani on sam, ani otoczenie, nie może uznać za niemoralną decyzję o zaprze- staniu dalszej terapii, czyli rezygnacji ze stosowania środków nieproporcjonal- nych do sytuacji” dodając równocześnie, że „z pewnością byłaby to terapia darem- na, której przerwanie nie może być kwalifi- kowane jako eutanazja”. Prof. W. Szczeklik podkreśla, że zaprze- stanie leczenia, które nie służy interesowi i dobru pacjenta, a więc leczenia darem- nego, powinno należeć do dobrej prakty- ki medycznej na wszystkich oddziałach szpitalnych. W Polsce wytyczne towarzystw nauko- wych nie stanowią jednak elementu pra- wa powszechnego. Również Kodeks Etyki Lekarskiej nie jest źródłem prawa. Dla lekarzy zapobieganie terapii daremnej, a więc nieskutecznej, bolesnej i dokucz- liwej dla pacjenta, jest nakazem moral- nym, wynikającym z szacunku dla god- ności pacjenta. Najistotniejsze dla lekarzy jest to, że dokument opublikowany przez TIP odnosi się bezpośrednio do konkretnych sytuacji w praktyce szpitalnej. Te sytu- acje stawiają nas niejednokrotnie wobec dylematówmoralnych i konieczności roz- strzygnięcia, co jest już terapią daremną i jaka jest granica tej terapii. Imperatyw ratowania ludzkiego życia zawsze i wszę- dzie jest wciąż dość powszechny w społe- czeństwie. Ale podstawą opublikowane- go stanowiska TIP jest koncepcja darem- ności, a nie litości i skrócenia cierpienia pacjenta, czyli eutanazja. Polski system prawny dotychczas nie reguluje wprost tzw. testamentu życia, czyli oświadczenia woli pacjenta pro futuro dotyczącego zakresu lecze- nia na wypadek utraty przytomności. W związku z tym nie ma prawnej moż- liwości, aby ustalić z wyprzedzeniem postępowanie z takim chorym. Opublikowane stanowisko TIP jedno- znacznie określa, że zapobieganie terapii daremnej jest dziś działaniem legalnym i, pod warunkiem stwierdzenia przez lekarzy nieodwracalności procesu umie- rania, uprawnionym. Wskazanie w doku- mencie trzech składowych postępowa- nia zespołu terapeutycznego dotyczące terapii daremnej, tzn. działań ukierun- kowanych na chorego, na jego bliskich oraz na zespół terapeutyczny, podkreśla kolegialne podejmowanie tych decyzji. Czy przedłużanie agonii jest działaniem niewłaści- wym? Czy terapia daremna jest błędem w sztuce lekarskiej? Taka teza nigdzie dosłownie nie została sformułowana... Dla lekarzy zapobieganie terapii daremnej, a więc nieskutecznej, bolesnej i dokucz- liwej dla pacjenta, jest nakazemmoralnym, wynika- jącym z szacunku dla godności pacjenta. Fot. Chroma Stock