ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach czerwiec 2024 nr 310

25 Pro Medico czerwiec 2024 Święty Graal medycyny POTYCZKI Z HISTORIĄ Każda grupa zawodowa ma swojego„Świętego Graala” – cenioną „relikwię”, do której podchodzi się z należytym szacun- kiem i której pilnuje się szczególnie. Dla prawników to bez wątpienia„Prawo cywilne”AleksandraWoltera, dla farmaceutów „Farmakopea Polska”, a dla lekarzy„Anatomia człowieka”Adama Bochenka. Trudno w to uwierzyć, ale od ponad 100 lat dzieło, które stworzył A. Bochenek buduje fundamenty wiedzy medycznej i nadal jest wiodącym podręcznikiem na wszyst- kich uczelniach medycznych. W czym tkwi fenomen tego podręcznika? A może nie o podręcznik tu chodzi, ale o autora? Adam Wawrzyniec Bochenek przyszedł na świat w bogatej rodzinie bankierów, w sierpniu 1875 r. jako drugi syn szano- wanego w Krakowie prof. Mieczysława Bochenka, późniejszego DziekanaWydzia- łu Prawa i Administracji i Heleny z Klickich. VIVAT ACADEMIA Nauki przyrodnicze nigdy nie sprawiały mu trudności, dlatego nauka pochłonęła go całkowicie, co skutkowało znakomi- tymi rezultatami w postaci not bardzo dobrych i celujących. Miał też szczęście, że na początku swojej drogi naukowej spotkał dwóch wybitnych anatomów: Kazimierza Kostaneckiego i Ludwika Teichmanna. To właśnie nowoczesne wykłady prof. Kostaneckiego z anato- mii porównawczej mózgu spowodowały jego zainteresowanie tą dziedziną. Będąc na trzecim roku studiów został demon- stratorem w Zakładzie Anatomii Porów- nawczej i opublikował swój pierwszy arty- kuł „O ruchu w świecie zwierzęcym (…)” (Wszechświat, 1897). 6 marca 1898 r. uzy- skał stopień doktora wszech nauk lekar- skich, a rok później został II asystentem przy Katedrze Anatomii zarządzanej przez prof. Kostaneckiego, z którą to będzie związany do końca swoich dni. Kierownik katedry, prof. Kostanecki, wie- rzył w potencjał naukowy dr. Bochenka. Zapewne dzięki jego poparciu, młody doktor dostał stypendium Fundacji śp. Kazimierza Klimowskiego. 800 koron rocznie umożliwiło mu studia w Berlinie u prof. Oscara Hertwiga (biologia rozwo- ju) i w Strasburgu w Instytucie Gustawa Schwalbego, u którego uczył się metod pomiarów antropometrycznych. Dr Adam Bochenek wrócił do Krakowa z pokaźnym dorobkiem i dużym doświadczeniem. Szybko uzyskał stopień docenta anatomii opisowej ludzkiej (1901 r.) na podstawie pracy habilitacyjnej „O budowie komórki nerwowej ślimaka Helix pomatia”. Od tego czasu zaczęła się jego samodzielna dzia- łalność jako wykładowcy. W wieku 31 lat został profesorem nadzwyczajnym ana- tomii topograficznej. Prowadził wykłady z anatomii dróg nerwowych połączone z licznymi pokazami okazów i prepara- tów, co zyskało mu całe rzesze słuchaczy. Uczył anatomii praktycznej w prosekto- rium oraz prowadził własną katedrę wraz z pracownią neurologiczną. Wykładał tak- że anatomię na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Doskonale rozumiał jak waż- ne są podręczniki dla studentów. Napisał rozdział o tkance nabłonkowej w „Pod- ręczniku histologii” pod red. prof. Hoyera oraz opracował embriologię i anatomię jamy ustnej w niedokończonym„Podręcz- niku dentystyki”. DZIEŁO PRZYPADKU Dziełem życia prof. Bochenka, które zapew- niło mu nieśmiertelność, jest napisana w języku polskim „Anatomia człowieka”. W 1905 r. w reakcji na „krwawą niedzie- Zbiory Muzeum Historii Medycyny i Farmacji ŚIL: od lewej: Anatomia Człowieka: wyd. III z 1924 r. (ostatnie przedwojenne); wyd. III (II) z 1989 r. (w 75 rocznicę śmierci pierwszego Autora i Inicjato- ra); wyd. III z 1921 r.; mikroskop z pocz. XX wieku (ok. 1900 r.) sygnowany: Maurice Stiassnie, Paryż Fot. KFB Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL