ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach grudzień 2020 - styczeń 2021 nr 275

Pro Medico • grudzień 2020 – styczeń 2021 24 Prof. Leon Wachholz był nie tylko lekarzem i wykładowcą na Wydziale Lekarskim i Prawa UJ i twórcą polskiej szkoły medycyny sądowej, ale i znajdował czas na codzienne spotkania w kawiarni Chronowskiego, w której spotykała się cała ówczesna elita intelektualna Krakowa. Pod wpływem tych spotkań Jacek Malczewski zaczął bardzo często odwiedzać Zakład Medycyny Sądowej i malować tam studia zwłok. Profesor Jan Olbrycht jako pierwszy w Polsce, a trzeci na świecie zasto- sował badania grupy krwi do metody ustalania ojcostwa (1927 r.). Jako biegły sądowy brał udział m.in. w słynnym procesie Rity Gorgonowej. pełnił od 1891 r. aż do śmierci), znajdował czas na codzienne spotkania w kawiarni Chronowskiego, w której spotykała się cała ówczesna elita intelektualna Krako- wa. Podobno pod wpływem tych spotkań Jacek Malczewski zaczął bardzo często odwiedzać Zakład Medycyny Sądowej i malować tam studia zwłok. Sam Wachholz posiadał „duszę artysty” i talent literacki, skrupulatnie wykorzy- stywany przez niego w artykułach z dzie- dziny medycyny i literatury. Umiejętność łączenia wiedzy ścisłej z doskonałą zna- jomością literatury sprawiała, że jego interesujące wykłady przyciągały całe rzesze studentów. Pozostawił po sobie „Pamiętniki”, będące połączeniem wspo- mnień i przemyśleń. Mało znany jest fakt, że prof. Wachholz przetłumaczył na język polski pieśni i ballady Goethego, pieśni Heinego oraz wiersze Schillera. Pośród 200 opracowań autorstwa prof. Wachhol- za, znalazły się także dwie monografie: „Szpitale krakowskie 1220-1920”, t. 1-2 (tom I z 1921 r. i część II z 1924 r. znajduje się w zbiorach ODH ŚIL) i„Wydział Lekarski Uniwersytetu Krakowskiego i jego gro- no nauczycielskie od 1364-1918” (wyd. 1935 r. – w zbiorach ODH ŚIL). CZŁOWIEK Honorowe i wyjątkowe niemieckie wyróż- nienia nie uchroniły 72-letniego profeso- ra przed gehenną wojenną. 6 listopada 1939 r., w wyniku perfidnej i zbrodniczej akcji „Sonderaktion Krakau”, został wraz ze 183 osobami (większość stanowili pro- fesorowie UJ i Akademii Górniczo-Hut- niczej) aresztowany w budynku uniwer- syteckim przez gestapo. Wraz z innymi został przewieziony do więzienia na Mon- telupich, później do koszar we Wrocławiu, a następnie do obozu koncentracyjne- go w Sachsenhausen. Dzięki ogromnej determinacji żony Profesora i interwencji samego wspomnianego już prof. G. But- za, L. Wachholz został zwolniony z obozu w lutym 1940 r. Trudne warunki w obozie, a przede wszystkim kilkugodzinny apel na 30-stop- niowymmrozie, w styczniu 1940 r. spowo- dowały ciężkie zapalenie płuc i przewlekłe odmrożenia nóg. Po rekonwalescencji z powodu trudnych warunków material- nych prof. Wachholz podjął pracę tłuma- cza i eksperta sądowego. Zmarł w Krako- wie 1 grudnia 1942 r. z powodu ogólnego wycieńczenia organizmu. UCZEŃ GODNY MISTRZA Jan Olbrycht zaczynał swoją karierę jako demonstrator w zakładzie prof. Wachhol- za jeszcze w 1909 roku. Rok później odkrył metodę wykrywania niewidocznych śla- Prof. Jan Olbrycht jako biegły sądowy na procesie Rity Gorgonowej, Kraków, marzec/kwiecień 1933 r. FOTO: Archiwum NAC dów krwi na ubraniu. Habilituje się w roku 1920 na podstawie rozprawy „Studja eks- perymentalne i krytyczne nad patogene- zą śmierci z oparzenia”, a trzy lata później uzyskuje profesurę nadzwyczajną. Wte- dy na wniosek prof. Wachholza otwarta zostaje II Katedra Medycyny Sądowej UJ, którą obejmuje jedyny możliwy na nią kandydat – prof. Jan Olbrycht. Ta nomina- cja podkreśla pozycję i uznanie, jakim się cieszył młody profesor. W 1933 r., w wyniku niesławnych reform ministra Jędrzejewicza, prof. Wachholz, znany z krytycznego stosunku do ówcze- snych władz państwowych, został prze- niesiony w stan spoczynku. Opuszczone przez niego stanowisko zajął oczywiście jego najlepszy uczeń prof. Olbrycht. W roku akademickim 1934/35 profesor pełnił funkcję dziekana Wydziału Lekar- skiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. To właśnie Olbrycht jako pierwszy w Pol- sce, a trzeci na świecie, zastosował bada- nia grupy krwi do metody ustalania ojco- stwa (1927 r.). Jako biegły sądowy brał udział, między innymi, w słynnym proce- sie Rity Gorgonowej. W latach 1932-1935 był prezesem Izby Lekarskiej w Krakowie. BLOK 11 Podobnie jak jego Mistrz, został areszto- wany przez Niemcóww listopadzie 1939 r. Ponieważ Niemcy potrzebowali eksperta, J. Olbrycht uniknął wywózki i otrzymał stanowisko kierownika w Państwowym