ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach grudzień 2023 / styczeń 2024 nr 305

Pro Medico grudzień 2023/styczeń 2024 15 Prof. dr hab. n. med. Edward Wylęgała, kierownik Katedry i Oddziału Klinicznego Okulistyki, Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu, w Okrę- gowym Szpitalu Kolejowym w Katowicach. Odbył staże zagraniczne w renomowanych klinikach okulistycznych we Włoszech, Austrii i USA. Jest autorem ponad 555 prac naukowych i promotorem 27 dysertacji doktorskich. W pracy naukowo-badawczej koncentruje się na zagadnieniach doty- czącychprzeszczepówrogówki,schorzeńplamkisiatkówki,badańgene- tycznychwokulistyce, traumatologii okulistycznej i optycznej tomografii koherentnej. Zasłynął jako pionier metod diagnostycznych i leczniczych w okulistyce, a jego osiągnięcia w dziedzinie mikrochirurgii oka zostały uhonorowane nagrodąMinistra Zdrowia. -wieczny malarz, rysownik i rzeźbiarz cierpiał na… ślepotę barw, choć wydawać by się mogło, że tego rodzaju upośledzenie stano- wi oczywistą przeszkodę w uprawianiu sztuk plastycznych. Warto dodać, że ślepota barw, zaliczana obecnie do najczęstszych zabu- rzeń wzrokowych w populacji, dotyka prawie 10 proc. mężczyzn, przy czym – wbrew obiegowym opiniom – większość z nich widzi mocne barwy, a tylko ok. 1 proc. dotknięta jest całkowitą deutera- nopią i ma problemy z rozróżnianiem barwy zielono-czerwonej – zielony wygląda wówczas jak szary. Naturalnie, artysta nie będzie go wtedy używał. Przykładem twórczości Bandinellego, wskazującym na upośledzenie rozpoznawania barw, jest obraz „Leda i łabędź”. Choć namalowany mistrzowsko, nie zachwyca kolorami, a łabędź kolorystycznie nie odróżnia się od ciała Ledy, której skóra jest żółta- wa i pozbawiona ciepła. Rzeźba natomiast nie wymaga perfekcyj- nego rozpoznawania i operowania barwami. Słynna jest Pieta tego autora. – Przykłady artystówdotkniętych chorobami oczu, utratąwzro- ku, znajdziemy też wśród muzyków. Wspomnę tu o dwóch: Ste- vemWonderze i Andrei Bocellim. – Steve Wonder urodził się w 1950 roku w USA. Był wcześniakiem, od urodzenia niewidomym. Wychowywał się w bardzo trudnych warunkach rodzinnych, choć matka wspierała go od początku życia, dzięki niej osiągnął sukces artystyczny. Życie tego artysty to histo- ria wyjątkowej determinacji, talentu i miłości rodziny, dowodząca, że nawet w obliczu trudności można osiągnąć wielkie sukcesy i przy- nosić nadzieję innym. Właśnie on poddał się pierwszej operacji wsz- czepienia implantu sztucznej siatkówki. Mimo braku sukcesu utoro- wał drogę do dalszych badań nad siatkówką. – BrakwidzeniauSteveWonderabył skutkiemretinopatii wcze- śniaków. Dzisiaj choroba ta jest leczona z powodzeniem, kiedyś jednak była główną przyczyną ślepoty u dzieci. – Opisana przez Terry’ego w 1942 roku jako „retrolentalfibroplasia”, stanowiła zagrożenie dla wzroku u wielu wcześniaków. Dlaczego? Wynika to z faktu, że płód w macicy matki nie doświadcza takiego poziomu tlenu, jak po urodzeniu. W przypadku niemowląt uro- dzonych przedwcześnie poziom tlenu może wzrosnąć, nawet jeśli natlenienie pozostaje na poziomie otoczenia. To z pozoru paradok- salne zjawiskomoże prowadzić do uszkodzenia naczyńwłosowatych wsiatkówce, cowefekciepowodujepowstawaniewłóknistychpasm, krwawienia i odwarstwienia siatkówki. Ale tu pojawia się dobra wia- domość. Dzięki postępowi medycyny i rozwojowi technologii, wpro- wadzenie wziernikowania każdego wcześniaka oraz zastosowanie skutecznego leczenia, początkowo za pomocą przymrażania siat- kówki, apóźniej laseroterapii, całkowicieodmieniły obraz tej choroby. Obecnie ROP nie jest już równoznaczna z utratą wzroku. To pokazuje, jak ogromnymoże być wpływnauki i technologii na poprawę jakości życia i zdrowia naszych najmłodszych pacjentów. – A Andrea Bocelli, który jest jednym z najwybitniejszych śpie- wakówna świecie? – Już od wczesnych lat dzieciństwa przejawiał wybitny talent muzyczny. Był niedowidzący, zdiagnozowano u niego jaskręwrodzo- ną, chorobę prowadzącą do ślepoty. Jego życie zmieniło się radykal- nie w wieku 12 lat, gdy uległ dramatycznemu wypadkowi podczas grywpiłkę nożną, czego skutkiembyła całkowita, trwała utratawzro- ku. Siła ducha, z jaką przezwycięża swoją ułomność, jest inspiracją dla wielu ludzi zmagających się z niepełnosprawnością. Pierwotna jaskra dziecięca(PCG),naktórącierpiałBocelli,najczęściejwystępujemiędzy 3. a 9. miesiącemżycia, ale najcięższą jej postacią jest jaskra noworod- kowa. Podwyższone ciśnieniewewnątrzgałkowe (IOP) wiąże się z kla- syczną„triadą” objawów (nadwrażliwość na światło, łzawienie i kurcz powiek), które występują z powodu szybkiego rozszerzania się oka dziecka, powodując rozdęcie gałki ocznej, opisywane jako woloocze (łac. buphtalmos). Wszystko to prowadzi do uszkodzenia włókien nerwu wzrokowego, co skutkuje stopniowym zanikiem pola widze- nia prowadzącymdo całkowitej ślepoty. Jaskra u dorosłych nadal sta- nowi istotny problem zdrowia publicznego. Jest to druga po zaćmie najczęstsza przyczyna ślepoty w światowej populacji. Zazwyczaj przebiega bezobjawowo do momentu wystąpienia zaawansowanej utraty pola widzenia. Wszystkie nasze strategie leczenia są obecnie ukierunkowane na obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Krople służące jego obniżeniu zaczęto powszechnie stosować po 1970 roku. Jednocześnie w tym samym roku w Cambridge Peter Watson i John Cairns opracowali zabieg operacyjny obniżający ciśnienie wewnątrz- gałkowe. Metoda ta pozostaje dotąd złotym standardem w leczeniu jaskry. Gdyby Bocelli urodził się 20 lat później, byćmoże by nie oślepł, ale zostałby prawnikiem i nigdy byśmy go nie usłyszeli. –  Historie artystów pokazują, że sztuka może być potężnym narzędziem przekazu emocji i przekształcania życia, mimo amoże pomimo trudności, dramatówz jakimi się zmagali… – Przywołajmy jeszcze raz Miłosza:„Szanowne moje oczy (…). Teraz coście widziały, schowane jest we mnie. I przemienione w pamięć albo sny”. Niech te słowa staną się przypomnieniem, że nawet w ciemnościachmożna odnaleźć światło. Fot. archiwum prywatne prof. Wylęgały