ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach grudzień 2023 / styczeń 2024 nr 305

Pro Medico grudzień 2023/styczeń 2024 19 Prof. dr hab. n. med. Jadwiga Jośko-Ochojska Na pozór nic szczególnego. Przychodnia. Pacjenci. Po zakończonej wizycie u lekarza wychodzi ktoś z recep- tą... A na niej lekarski wpis: „Muzeum”. To, co może nas zaskakiwać i dziwić, gdzie indziej zaczyna się upo- wszechniać. Od kilku lat muzeoterapia, czyli wykorzystanie wpływu sztuki zgromadzonej w muzeach do poprawy samopoczucia psychicznego, fizycznego, socjalnego i duchowego staje się nie tylko doskona- łym sposobem radzenia sobie ze stresem, lecz także uznaną za bardzo skuteczną formą terapii wspomaga- jącej w różnych chorobach. Muzeum na... recepcie Początki takich działań znajdujemy w kompleksowym programie realizowa- nym przez wykwalifikowanych artetera- peutów w Montreal Museum of Fine Arts w Kanadzie. Wyniki badań naukowych stały się podstawą działań arteterapeu- tycznych dla pacjentów chorych na raka, chorobę Alzheimera, choroby neurode- generacyjne, nadciśnienie, cukrzycę, dla chorych z przewlekłym bólem. Z suk- cesem zastosowano tę terapię również wobec osób niepełnosprawnych, mło- dych i dorosłych ze spektrum autyzmu, a także osób doświadczonych silną trau- mą, żałobą itp. W KANADZIE LEKARZ MOŻE PRZEPI- SAĆ„MUZEUM”NA RECEPTĘ Pacjent z taką receptą przez około trzy miesiące odwiedza muzeum, gdzie spe- cjalista realizuje program terapeutyczny osobistego kontaktu i przeżycia dzieła sztuki, dostosowany do potrzeb chore- go. Efekty tego rodzaju terapii są na tyle satysfakcjonujące, że jej koszty pokrywa system opieki zdrowotnej w Kanadzie. Tu rodzi się pytanie: jak to działa? Zgoda, od dawna wiadomo o kojącym wpływie sztuki, o pozytywnych doznaniach w inte- rakcji odbiorcy z dziełem sztuki, o wpły- wie tematyki, kształtów, kolorów na prze- żywanie i wywoływanie emocji, lecz czy to wystarczy do miana terapii? Od emocji właśnie trzeba zacząć. Od przypomnienia, że wpływ stresu, traum, emocji na pogorszenie stanu zdro- wia i powstawanie chorób jest bezsporny. Przewlekły, niekontrolowany stres działa niszcząco na cały nasz organizm. Zaburza układ hormonalny, ośrodkowy układ ner- wowy, układ immunologiczny, wpływa niekorzystnie na ginogenezę, apoptozę, a nawet na telomery w chromosomach i funkcje genów w DNA. Nie jest łatwo wyleczyć pacjenta z konkretnej dolegli- wości, jeśli z powodu stresu cierpi cały jego organizm. Wynika z tego, że koniecz- ne jest leczenie zintegrowane, obejmują- ce terapie klasyczne wspierane różnymi formami radzenia sobie ze stresem. WYRAŹNE ZMNIEJSZENIE STĘŻENIA HORMONÓW STRESU Muzeoterapia okazuje się skutecznym sposobem takiego wsparcia klasycznych działań terapeutycznych. Kreatywne zaangażowanie pacjentów w muzeach wspiera zdrowie i dobre samopoczucie, polepsza jakość życia i ułatwia włącza- nie tych pacjentów do społeczeństwa. U cierpiących na różne dolegliwości, nie- zależnie od wieku, dochodzi dzięki temu do wyraźnego zmniejszenia stężenia hor- monów stresu, co ogranicza odczuwanie cierpienia, niepokoju, bezsenności i zmę- czenia, a także zmniejsza objawy depresji. Praca z autoterapeutą w muzeum wywo- łuje pozytywne zmiany aktywności neu- ronów w mózgu: pobudzony zostaje układ nagrody, w którym wydzielana jest dopamina – hormon szczęścia, wzrasta także aktywacja kory oczodołowo-czoło- wej i in. Badania neuroobrazowe mózgu dowiodły ponadto, że pewne struktury są bardziej pobudzane w czasie ogląda- Badania neuroobrazowe mózgu dowiodły ponadto, że pewne struktury są bardziej pobudzane w czasie oglądania obrazów przedstawiających pejzaże i martwą naturę (zakręt przyhipokampo- wy), a inne przy oglądaniu portretów, głównie twarzy (jądra migdałowate i zakręt wrzecionowaty). Fot. archiwum prywatne autorki