ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach kwiecien 2024 nr 308

Pro Medico kwiecień 2024 14 Agresywny pacjent Rozmowa lekarza dr n. med. Agnieszki Nowak z prawnikiem prof. dr hab. n. prawnych Teresą Dukiet-Nagórską Lekarz podczaswykonywania swojego zawodu często spotyka się z różnymi formami kierowanej przeciw- koniemu agresji albo ze strony samego pacjenta, albo osóbbliskichpacjentowi. Może ona przybierać róż- neformy: słownej,wtymwpostaci gróźb, agresjifizycznej czywreszcieagresji posadowionejwinternecie. Z badania przeprowadzonego w 2017 r. na zlecenie Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku wynika, że w grupie lekarzy ze stażem poniżej 10 lat aż 82% doświadczyło nieprzyjemnych sytuacji. Najczęściej miały one miejsce w lecznictwie ambulatoryjnym. Po części przyczyną tego zjawiska są rozbieżności pomiędzy oczekiwaniami pacjenta a możliwościami systemu ochrony zdrowia (pacjent niezadowolony, pacjent roszczeniowy). Niekiedy zaś agresywni pacjenci pozostają pod wpływem środka uzależniającego (alkoholu, środków psychoak- tywnych) bywa, że agresja jest spowodowana zaburzeniami psychicznymi. Drn.med.AgnieszkaNowak: –  Napierw- szy rzut oka wydaje się, że w takiej sytu- acji lekarz może nie podjąć działania albo odeń odstąpić? Czy prawo przewi- duje takąmożliwość? Prof. dr hab. n. prawnych, Teresa Dukiet- Nagórska: – Ustawa o zawodzie lekarza i lekarza dentysty zawiera przepis, który zezwala albo na niepodjęcie leczenia albo na odstąpienie od leczenia, ale muszą wystąpić po temu istotne przesłanki. Za takową może być uznana forma agresji, która świadczy o braku zaufania pacjenta do lekarza, bo wtedy podstawowa więź łącząca lekarza z pacjentem nie zachodzi, a to znacząco utrudnia proces leczenia. Jed- nakże w przypadku odstąpienia od lecze- nia, lekarz ma obowiązek uprzedzić o tym pacjenta lub jego przedstawiciela ustawo- wego bądź opiekuna faktycznego i wskazać realnemożliwości uzyskania tego świadcze- nia u innego lekarza lub w innym podmio- cie leczniczym. Jeżeli lekarz wykonuje swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby, wymagana jest dodatko- wo zgoda przełożonego. Fakt odstąpienia od leczenia lekarz ma obowiązek uzasadnić i odnotować wdokumentacji medycznej. – Copraworozumieprzezwskazaniereal- nychmożliwościuzyskaniategoświadcze- niau innego lekarza lubwinnympodmio- cie leczniczym? – Wykładnia idzie obecnie w takim kierun- ku – i moimzdaniemgłęboko słusznie – aby w podmiocie leczniczym, z którym NFZ zawarł umowę obejmującą dany rodzaj działania medycznego zapewnione zostało jego wykonanie. Toteż odmowa ze strony jednego z lekarzy, rodzi obowiązek podję- cia interwencji przez innego – wskazanego przez osobę kierującą podmiotem leczni- czym. Jedynie w przypadku indywidualnej praktyki lekarskiej powstanie konieczność nawiązania kontaktu z innym lekarzem lub podmiotem leczniczym. Żeby zapewnić pacjentowi realne możliwości uzyskania świadczenia gdzie indziej, lekarz musiałby się zatem uprzednio porozumieć z innym lekarzem, a następnie wskazać tego lekarza pacjentowi. – A czy istnieją sytuacje, w których nie możemy agresywnemu pacjentowi odmówić pomocy? – Tak. O przypadku takim mowa w art. 30 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza den- tysty, opisującym sytuację, gdy zwłoka w udzieleniu pomocy mogłaby spowodo- wać niebezpieczeństwo utraty życia, cięż- kiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego roz- stroju zdrowia. – Wyobraźmysobiezdarzenie,wktórym pacjent oddziału szpitalnego jest agre- sywny i trzymaniebezpiecznenarzędzie, np. nóż. Jednocześnie podejrzewamy, że przyczyną takiego zachowania jest stan zdrowia pacjenta (np. zaburzenie psychiczne). Jakma postąpić lekarz? – Zaburzenie psychiczne oznacza koniecz- ność zaopatrzenia pacjenta w myśl ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Tam przewidziane jest instrumentarium właści- wej reakcji na agresję. Jeżeli pacjent stwarza niebezpieczeństwo albo dla siebie, albo dla innych osób, to powstaje uprawnienie dozastosowaniaśrodkówprzymusubezpo- średniego przewidzianych w przywołanej ustawie, tj. przytrzymywania, obezwładnia- nia (co praktycznie obejmuje zastosowanie kaftanu bezpieczeństwa lub pasów bezpie- czeństwa), izolacji, przymusowego podania leków. Ustawa ta nie tylko określa możliwe do zastosowania środki, ale również wska- zuje, kto może ich użyć i jakie zasady temu towarzyszą. Decyzję o ich zastosowaniu podejmuje lekarz. On decyduje o rodzaju środka i nadzoruje jego wykonanie. Lekarz może zwrócić się do policji czy innych służb mundurowych o pomoc, jednak wezwany przez lekarza policjant wspomaga go tyl- ko w działaniu, np. polegającym na obez- władnieniu. Nie może zatem skorzystać z instrumentarium, które przyznaje mu ustawa o środkach przymusu bezpośred- niego i broni palnej. Policjant jest niejako przedłużeniem ręki lekarza. Jako przykład takiej sytuacji przywołać można przypadek ROZMOWA