ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach lipiec 2018 nr 251

11 Pro Medico • lipiec / sierpień 2018 prawo medyczne Udzielenie świadczenia medycznego małoletniemu powyżej 16. r. życia bez jego zgody (poza koniecznością udzie- lenia świadczeń zdrowotnych w zakresie ratowania zdrowia i życia) delegalizuje podejmowane interwencje medyczne i może spowodować powstanie odpo- wiedzialności cywilnej wszystkich osób wykonujących zawód medyczny, które uczestniczyły w udzielaniu tego świadcze- nia. Małoletni powyżej 16 roku życia jest, zgodnie z zapisami ustawowymi, współ- decydentem w swojej sprawie, w związku z czym przy udzielaniu świadczeń zdro- wotnych tej grupie pacjentów konieczne jest odebranie zgody łączonej – opiekuna prawnego oraz małoletniego – na udziele- nie świadczeń medycznych. …małoletni u lekarza bez przedstawi- ciela ustawowego Niezwykle ważną kwestią związaną z udzielaniem świadczeń zdrowotnych małoletnim, szczególnie po ukończeniu 16 r. życia, jest możliwość ich udzielenia małoletniemu, który zgłasza się do leka- rza bez przedstawiciela ustawowego. Jest to niezwykle trudna kwestia, która w prak- tyce lekarskiej zdarza się jednak coraz czę- ściej. Jak wskazuje ustawodawca, lekarz ma pra- wo do przeprowadzenia badania oraz udzielenia świadczeń zdrowotnych mało- letniemu, nawet bez zgody jego przedsta- wiciela ustawowego czy orzeczenia sądu, jeśli zwłoka w przeprowadzeniu badania i/lub udzieleniu świadczeń zdrowotnych mogłaby spowodować niebezpieczeń- stwo utraty życia, istotnego pogorszenia stanu zdrowia lub jego rozstroju. Wska- zane jest jednak uzyskanie przez udziela- jącego świadczenia zdrowotnego opinii drugiego lekarza, jeśli jest to możliwe, tej samej specjalności. Równocześnie lekarz zobowiązany jest poinformować przedstawicieli ustawowych małolet- niego pacjenta o wszystkich świadcze- niach zdrowotnych, które zostały temu pacjentowi udzielone oraz odnotować fakt udzielenia świadczeń zdrowotnych małoletniemu bez zgody przedstawicieli ustawowych w dokumentacji medycznej pacjenta. W pozostałych sytuacjach – przeprowadzenia badań i/lub udzielenia świadczeń, w sytuacji, w której zdrowiu i życiu małoletniego pacjenta nie zagra- ża niebezpieczeństwo – lekarz ma prawo odmówić przyjęcia małoletniego zgłasza- jącego się do podmiotu leczniczego bez przedstawiciela ustawowego. …opiekun faktyczny małoletniego Należy się zastanowić nad sytuacją, w któ- rej do lekarza zgłasza się małoletni z opie- kunem faktycznym. W myśl ustawy o pra- wach pacjenta opiekunem faktycznym jest osoba sprawująca, bez obowiązku ustawowego, stałą opiekę nad pacjentem, który ze względu na wiek, stan zdrowia albo stan psychiczny opieki takiej wyma- ga. Zatem opiekunem faktycznym będą np. babcia czy pełnoletnie rodzeństwo małoletniego, którzy opiekują się nim w sposób stały. Opiekun faktyczny może wyrazić zgodę na badanie małoletniego, ale tylko takie, które nie pociąga za sobą podwyższonego ryzyka. W literaturze prawniczej przyjmuje się, że są to m.in. zbadanie dziecka przez lekarza, przepro- wadzenie podstawowych badań w izbie przyjęć, pobraniemateriału biologicznego do badań laboratoryjnych. Ocena ryzyka za każdym razem należy do lekarza. Opie- kun faktyczny nie ma prawa do wyraże- nia zgody na czynności lecznicze i dia- gnostyczne podwyższonego ryzyka ani na zabiegi operacyjne. Jeśli opiekunowie prawni małoletniego są za granicą i dziec- ko pozostaje pod opieką opiekuna fak- tycznego, wykonanie operacji jest uzależ- nione od zezwolenia wydanego przez sąd opiekuńczy. Dr n. med., mgr prawa Anna Rej-Kietla, mgr prawa Edyta Przybyłek Kancelaria Prawna IURISCO Edyta Przybyłek PIŚMIENNICTWO 1. Jacek A. Ożg K. Przestrzeganie praw pacjenta przez personel medyczny. Hygeia Public Health. 2012; 3: 266. 2. Michałek-Janiczek A., Autonomia mało- letniego w zakresie leczenia. Panstwo i Pra- wo. 2009;10: 59, 61. 3. Rek T., Prawa i obowiazki pacjenta i swiadczeniobiorcy. W: Dercz M, Izdebski H, Rek T (red.). Prawo publiczne ochrony zdrowia. Warszawa: Wolters Kluwer; 2013. 286. 4. SliwkaM., Uwagi krytyczne do orzeczenia TK z 11 pazdziernika 2011 r. dotyczacego leczenia małoletnich pacjentow. Serwis Prawniczy Prawo i Zdrowie, Wolters Kluwer 5. Urbaniak M., Podstawy prawne reali- zacji praw pacjenta małoletniego przez podmioty lecznicze, Pielęgniarstwo Polskie 2015; 2 (56): 189-193. 6. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o pra- wach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2017 poz. 836). 7. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawo- dach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 2017 r. poz. 767). fot.: Obraz licencjonowany przez Depositphotos.com/Drukarnia Chroma