ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach lipiec 2018 nr 251

Pro Medico • lipiec / sierpień 2018 20 stomatologia ciąg dalszy ze str. 19 Progenia i zgryz otwarty szkieletowy u 20 letniego pacjenta wywołane dysfunkcją mowy i oddychania. Skrócone wędzidełko języka i skrzywiona przegroda nosowa zostały chirurgicznie skorygowane dopiero w wieku 19 lat. Prawidłowy obraz wymiany uzębienia widoczny na ortopantomogramach: A 8-letniej pacjentki B 10-letniego pacjenta. trzonowych. Wcześniej powinny wyrzynać się zęby w żuchwie niż w szczęce. Za fizjolo- giczneuznaje sięodchyleniemniejszeniż rok odnormustalonychdla danej populacji. Jed- nakże zachowanie prawidłowej kolejności wyrzynania zębów stałych oraz porównanie z przeciwległą stroną łuku zębowego (różni- ca nie większa niż 6 miesięcy) są ważniejsze niż ustalone normy wiekowe. Wyrzynaniem ektopowym nazywa się takie zjawisko, kiedy ząb stały powoduje resorp- cję zęba mlecznego innego niż ten, który ma zastąpić lub resorbuje sąsiedni ząb stały. Ten proces dotyczy najczęściej i najwcześniej pierwszych górnych stałych trzonowców, a w późniejszym wieku siekaczy bocznych, kłów górnych i innych zębów trzonowych. Jest często zaburzeniem klinicznie bezob- jawowym. Ektopowe wyrzynanie pierw- szego trzonowca stałego nierzadko bywa wykrywane przypadkowo na rutynowych zdjęciach radiologicznych wykonywanych u dzieci w wieku 5-7 lat. Podejrzewamy je w przypadku jedno lub obustronnego opóźnieniawyrzynania lub ukazania się guz- ków dystalnych przed mezjalnymi z przy- środkowym nachyleniem zęba trzonowego w stosunku do zębów sąsiednich. W przy- padkach ektopowego wyrzynania pierw- szych trzonowców szczęki istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia ektopo- wego wyrzynania kłów górnych oraz infra- okluzji (reinkluzji) trzonowców mlecznych. Na dziedziczne uwarunkowanie ektopii wskazuje częściej obserwowane występo- wanie ektopowego wyrzynania u rodzeń- stwa, wporównaniu do zwykłej populacji. Kierowanie wyrzynaniem zębów stałych za pomocą przemyślanych ekstrakcji zębów mlecznych to często niedoceniany sposób na krótkie i skuteczne przeciwdziałanie rozwojowi zaburzeń zębowych. Umożliwia je wnikliwa analiza zdjęć ortopantomogra- ficznych 7-9 letnich pacjentów. W populacji istnieje grupa dzieci, u których istnieje zaburzenie procesu resorbcji korze- ni zębów mlecznych. Wynikiem tego braku resorbcji jest zmiana toru wyrzynania zębów stałych, które natrafiając na przeszkodę, zmieniają swój kierunek wyrzynania. Takie zaburzenia prowadzą do ektopowego, pod- niebiennego położenia kłów w szczęce oraz transmigracji kła w żuchwie. W literaturze ocenia się, że w przypadkach podniebiennie przemieszczonych stałych kłów ekstrakcja kłów mlecznych pozwala na spontaniczne wyrznięcie tych zębów i jest to najskutecz- niejszy sposób zapobiegania ich podnie- biennemu zatrzymaniu. To samo dzieje się w przypadku kłów w żuchwie. Jeżeli u 7-9 latka wykonane zostanie rtg ortopantomograficzne i zauwa- żamy nieprawidłowe nachylanie się stałego kła, torbiel zawiązkową wokół kła i/lub brak resorbcji jego mlecznego odpowiednika, to przy mniejszym nachyleniu kła w stosun- ku do płaszczyzny pośrodkowej wystarcza ekstrakcja zęba mlecznego i zabezpieczenie miejsca za pomocą utrzymywacza prze- strzeni, aby po roku stały kieł wyrznął się w prawidłowym położeniu. Niestety przy sil- niejszym nachyleniu kła proces jego nachy- lania postępuje, prowadząc do transmigracji. Natomiast jeżeli ortopantomogram zostanie wykonany dopiero około 10-11 r. życia lub później, to zazwyczaj widzimy już typowy obraz transmigracji kła. W tej sytuacji możli- we są trzy rozwiązania: 1) ekstrakcja zęba stojącego w transmi- gracji, 2) obarczone ryzykiem prostowanie za pomocą skomplikowanej mechaniki aparatu stałego z możliwością uszkodzenia korzeni siekaczy stałych żuchwy i ubytkiem kostnymw okolicy kła, 3) transplantacja zęba wmiejsce usuniętego mlecznego odpowiednika. Niekolejne wyrzynanie siekaczy u 7-9-let- nich dzieci powinno również „zapalać wnaszych głowach czerwoną lampkę”. Jeżeli do gabinetu zgłasza się pacjent, u które- go wyrosły stałe boczne siekacze, a nadal są obecne mleczne siekacze centralne, wymaga to natychmiastowej diagnostyki radiologicznej włącznie z tomografią przed- niego odcinka szczęki, ponieważ przyczyną zatrzymania mogą być nie tylko przetrwałe siekacze mleczne ale również zęby dodatko- we (mezjodensy). Ich zarys zlewa się czasami z zarysem koron stałych siekaczy i dlatego mogą być niewidoczne na standardowych zdjęciach dwuwymiarowych: przylegają- cych i pantomograficznych. Tzw. „brzydkie kaczątko”, czyli rozbieżne ustawienie górnych siekaczy bocznych, to układ zębów pojawiający się u dzieci między 9. a 12. r. życia. Jest efektem nacisku koron stałych kłów ustawionych w mezjoin- klinacji na korzenie bocznych siekaczy. Zja- wisko to również wymaga ścisłej obserwacji radiologicznej i rozbudowy łuku zębowego, ponieważ przy braku wystarczającej ilości miejsca, nieprawidłowo wyrzynające się kły naciskają na korzenie stałych siekaczy bocz- nych i mogą bezobjawowo zresorbować cał- kowicie ich korzenie. Ok. 12. r. życia górne kły powinny się wyrzy- nać. Jeśli mleczne kły nie zaczynają się ruszać, nie ma wyczuwalnej wypukłości w przedsionku w okolicy kłów lub jeden kieł już wyrznął się sześć miesięcy wcześniej, a drugi kieł nie wyrasta, to może świadczyć o ich zatrzymaniu. Dlatego też od 10. r. życia powinniśmy szukać wypukłości w okoli- cy kłów górnych, a jeśli jej palpacyjnie nie wyczuwamy, to koniecznie należy wykonać rtg ortopantomograficzne i sprawdzić ułoże- nie zawiązków stałych kłów. Mam nadzieję, że to krótkie kompendium wiedzy na temat dysfunkcji, parafunkcji oraz rozwoju zgryzu od 7. do 12. r. życia nie znudziło czytelników i przyda się wszystkim koleżankom i kolegom stoma- tologom, którzy zajmują się leczeniem dzieci i młodzieży. Dr n.med.MałgorzataKuc-Michalska Krótkie kompendium