ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach lipiec/sierpień 2023 nr 301

Pro Medico lipiec/sierpień 2023 16 Dominik Héjj politolog, autor książki „Węgry na nowo” Państwo na kursie kolizyjnym z lekarzami Od lutego trwa spór między samorządem lekarskim a węgierskim rządem. Jest kolejną odsłoną wielkiej dyskusji na temat systemu węgierskiej ochrony zdrowia, którego nie da się uzdrowić tylko podwyżkami dla środowiska lekarskiego. 27 lutego 2023 r. węgierskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, które nadzoruje ochronę zdrowia, przedstawiło projekt ustawy nowelizującej przepisy o samorzą- dach lekarskich. Dzień później, w czasie nadzwyczajnego posiedzenia parlamen- tu, ustawa została uchwalona. Minister- stwo nie konsultowało projektu ze środo- wiskiem lekarskim. Czego dotyczyła materia zmian? Otóż na mocy nowelizacji ustawy zniesiono przymusoweczłonkostwolekarzywsamo- rządzie zawodowym. Na Węgrzech naj- większą tego typu organizacją jestWęgier- ska Izba Lekarska (Magyar Orvosi Kamara). Powstała w grudniu 1988 r. na fali zmian demokratyzujących się Węgier, u schyłku epoki komunistycznej. Do tej pory jedy- nie członkowie MOK mogli pracować jako lekarze ogólni i szpitalni, ten obowiązek został zniesiony 1 marca 2023 r. Ustawodawca wymagał od lekarzy nale- żących do izby wyrażenia woli pozostania członkiem MOK (w ciągu 30 dni). Organi- zacja do końca lutego 2023 r. liczyła ponad 50 tys. członków, z których 40 tys. pozosta- wało aktywnych. Pod koniec lutego przed- stawiciel Ministerstwa Spraw Wewnętrz- nych sugerował w wywiadzie telewizyj- nym, że lekarze, którzy nie złożą ponownej deklaracji do MOK, opowiedzą się w spo- rze po stronie rządu. Według komunikatu Węgierskiej Izby Lekarskiej, wydanego na początku kwietnia, do 1 kwietnia dekla- rację złożyło ponad 33 tys. osób, a według danych przekazanych w odpowiedzi z 15 maja – dokładnie 34 097. Ograniczenie roli MOK nie sprowadzało się jedynie do członkostwa. Zmieniły się także przepisy związane z etyką lekarską. Tymi zagadnieniami zajmowała się dotychczas Węgierska Izba Lekarska, jednakże wraz z nowelizacją ustawy zostały przekazane Naukowej Radzie Zdrowia (Egészségügyi Tudományos Tanács), która podlega MSW. Dotychczas ETT w kwestiach etycz- nych zajmowała stanowisko wyłącznie w związku z badaniami naukowymi. Teraz ma stworzyć nowy kodeks etyki lekarskiej. DLACZEGOWOGÓLE DOSZŁO DO NOWELIZACJI? Lekarze są zgodni, że podjęta przez pań- stwo kampania przeciwko MOK była rodzajem zemsty. Chodziło o krytykę kondycji węgierskiej ochrony zdrowia (od dawna niedofinansowanej) przez śro- dowisko lekarskie. Przez lata do wydatków na ochronę zdrowia wliczano budowę stadionów jako „działania profilaktycz- ne”. Według danych Centralnego Urzędu Statystycznego (KSH) w latach 2010– 2011 r. na ochronę zdrowia wydawano 7,5 proc. PKB. Wartość ta regularnie malała do 2019 r., kiedy wyniosła 6,3 proc. PKB. W 2020 r. nakłady wzrosły o jeden punkt procentowy, co tłumaczyć należy wal- ką z koronawirusem (w kilku państwach notowany był podobny skokowy wzrost finansowania, m.in. w Chorwacji, Holandii i Grecji). Dane za rok 2021 i 2022 w bazie KSH pozostają niedostępne. Węgierski Bank Narodowy opublikował w listopadzie 2022 r. raport (dotyczący konkurencyjności kraju), z którego wyni- ka m.in., że nakłady na ochronę zdrowia należą do najniższych w UE (trzecie miej- sce od końca). W 2021 r. sięgały 6,4 proc. PKB, podczas gdy unijna średnia wynosi- ła 9,9 proc. Ochrona zdrowia w 68 proc. finansowana jest z budżetu państwa (o 12 p.p. mniej od unijnej średniej). Gospodarstwa domowe na opiekę zdro- wotną wydają 1,8 proc. PKB wobec unijnej średniej wynoszącej 1,5 proc. Węgierska ochrona zdrowia boryka się z poważnymi brakami kadrowymi. Mło- dzi lekarze po odbyciu obowiązkowego roku pracy w publicznych placówkach często wyjeżdżają do Austrii, Niemiec lub Skandynawii. Remedium na te problemy stanowić miały podwyżki uposażeń, wdra- żane regularnie od 2021 r. O ile właśnie w 2021 r. pensja początkującego lekarza wynosiła około 6 tys. zł, o tyle w 2023 r. według planów miała sięgnąć 8,5 tys. zł. Lekarz z doświadczeniem 16-20-letnim zarobi około 19 tys. zł, a po 41 latach pracy – blisko 28,3 tys. zł. Uposażenie tej ostatniej grupy od 2021 r. wzrosło o około 9 tys. zł. 27 lutego 2023 r. węgierskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, które nadzoruje ochronę zdrowia, przedstawiło projekt ustawy nowelizującej przepi- sy o samorządach lekarskich. Ministerstwo nie konsultowało projektu ze śro- dowiskiem lekarskim. Na mocy nowelizacji usta- wy zniesiono przymusowe członkostwo lekarzy w samorządzie zawodowym.