ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach listopad 2018 nr 254

11 Pro Medico • listopad 2018 Fot. Obraz licencjonowany przez Depositphotos.com/Drukarnia Chroma ne w takiej sytuacji, przy czym warunki te są odmienne w odniesieniu do leka- rza odmawiającego podjęcia czynności medycznych oraz w odniesieniu do lekarza niepodejmującego czynności medycz- nych. Podkreśla się również, że obowiązek odnotowania w dokumentacji medycznej pacjenta odmowy udzielenia świadczeń medycznych nie dotyczy lekarza, który nie podejmuje się wykonania świadczeń medycznych, ale jest bezwzględnym obo- wiązkiem lekarza, który odstępuje od pod- jęcia czynności medycznych. W sytuacji, w której lekarz chce odstąpić od udzielenia świadczeń medycznych, ma on obowiązek uzasadnić oraz odnoto- wać ten fakt w dokumentacji medycznej pacjenta, zgodnie z zapisami art. 38 ust. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza den- tysty. Wspomniane uzasadnienie powinno jednoznaczniewskazywać jakie są powody zaprzestania leczenia pacjenta oraz prze- słanki, które kierowały lekarzem w trakcie podejmowania tej decyzji. Wskazuje się także, że z zapisów przytaczanej ustawy nie wynika wprost obowiązek poinfor- mowania pacjenta o powodach odstą- pienia od leczenia. Nie oznacza to jednak, że pacjent nie ma prawa dowiedzieć się z jakiego powodu lekarz odmawia lecze- nia, gdyż ma on prawo do własnej doku- mentacji medycznej, w której informacja ta musi być zawarta. ODMOWA UDZIELENIA ŚWIADCZEŃ ZEWZGLĘDU NATZW. KLAUZULĘ SUMIENIA Cytowana ustawa podkreśla także, że w sytuacji, w której nie zachodzi przy- padek niecierpiący zwłoki, a w której lekarz odmawia udzielenia świadczenia zdrowotnego może powołać się na tzw. klauzulę sumienia (art. 39 ustawy o zawo- dach lekarza i lekarza dentysty). Przepis ten przewidywał również, że lekarz zobowiąza- ny był do wskazania pacjentowi realnych możliwości uzyskania pomocy innego lekarza lub uzyskania tej pomocy w innym zakładzie opieki zdrowotnej. Warto jed- nak nadmienić, iż na wniosek Naczelnej Rady Lekarskiej dotyczącej omawianego prawa, na mocy wyroku Trybunału Kon- stytucyjnego z dnia 7 pazdziernika 2015 r. powyzszy zapis, w jakim nakłada na leka- rza powstrzymujacego sie od wykonania swiadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem obowiazek wskazania realnych mozliwosci uzyskania takiego swiadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym, został uznany za niekonstytucyjny, co spowodowało koniecznoś zmiany przepisow w tym zakresie. Podobnie Trybunał orzekł w kwe- stii obowiazku wykonania przez lekarza swiadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem w tzw. „innych przy- padkach niecierpiacych zwłoki”. Trybu- nał uznał, iz zapis w ustawie jest niejasny i niezgodny z zasada prawidłowej legislacji wywodzona z art. 2 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej i art. 53 ust. 1 w zwiazku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Tym samym Trybunał uznał naruszenie konstytucyjnej zasady gwarantujacej kazdemu wolnoś sumienia i religii oraz wskazał, iz „ogra- niczenia w zakresie korzystania z kon- stytucyjnych wolnosci i praw moga byc ustanawiane tylko w ustawie i tylko wte- dy, gdy sa konieczne w demokratycznym panstwie dla jego bezpieczenstwa lub porzadku publicznego, badz dla ochrony srodowiska, zdrowia i moralnosci publicz- nej, albo wolnosci i praw innych osob. Ograniczenia te nie moga naruszac istoty wolnosci i praw”. Lekarz zobowiązany jest do odnotowa- nia opisywanej sytuacji w dokumentacji medycznej oraz poinformowania swojego bezpośredniego przełożonego, o ile takie- go posiada, o podjętej decyzji. Przyjmuje się, że wspomniana informacja powinna być przekazana w formie pisemnej. W sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia pacjenta lekarz nie może odmówić mu udzielenia pomocy czy realizacji świad- czeń medycznych, niezależnie czy są one zgodne z jego sumieniem czy nie. ODMOWA UDZIELENIA ŚWIADCZEŃ ZEWZGLĘDU NAWAŻNE POWODY W ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty wskazano także, że lekarz, który wykonuje swój zawód w oparciu o umowę o pracę lub w ramach służby (np. w woj- sku), może zdecydować, że nie podejmie się lub odstąpi od leczenia, jeśli w jego opinii istnieją ku temu poważne powo- dy. Już na początku należy zaznaczyć, że ani ustawa, ani KEL nie podają definicji ważnych powodów . Można uznać zatem, że są to przyczyny obiektywne, które mają racjonalne uzasadnienie, tak istotne, że usprawiedliwiają decyzję lekarza. W takiej sytuacji lekarz musi uzyskać zgo- dę swojego bezpośredniego przełożone- go. Wśród tych ważnych powodów znaj- dują się zwyczajowo te przyczyny, które lekarz może racjonalnie uzasadnić oraz te, które usprawiedliwiają decyzje o niepodję- ciu lub zaprzestaniu leczenia. Wspomnia- ne powody mogą również leżeć po stro- nie pacjenta (np. obraźliwe zachowanie pacjenta). Innym powodem niepodjęcia czynności medycznych lub odstąpienia od nich jest także przekonanie lekarza, że jego wiedza i/lub umiejętności są nie- wystarczające do zapewnienia skutecznej pomocy medycznej pacjentowi. Kwestią oczywistą jest, że odmowa udzielenia świadczeń medycznych nie może wykazywać charakteru dys- kryminacyjnego. Oznacza to, że odmowa udzielenia pomocy medycznej nie może wynikać z wiedzy lekarzy na temat orien- tacji seksualnej pacjenta i/lub jego przyna- leżności etnicznej. Lekarz nie może odmó- wić leczenia z powodu strachu przed zara- żeniem się np. wirusemHIV. Jest specjalistą i wie, w jaki sposób się zabezpieczyć pod- czas badania lub leczenia pacjenta. Przyjmuje się, że odmowa udzielenia świadczeń medycznych pacjentowi, któ- rej konsekwencją będzie powstanie szko- dy na zdrowiu pacjenta, może stanowić podstawę do zasądzenia temu pacjentowi odszkodowania. Należy zatem w sposób praktyczny przedstawić sytuacje, w których to lekarz, ze względu na ważne powody, może odmówić pacjentowi udzielania świadcze- nia zdrowotnego. Jednym z najczęściej pojawiających się wątpliwości są kwestie szeroko pojętej agresji słownej pacjentów oraz niesto- sowania się pacjenta do zaleceń lekarza. Odmowa leczeniawporadni POZ („skreśle- nie”z listy pacjentów) może być stosowana wprzypadkach powtarzającego się nagan-