ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach listopad 2018 nr 254

17 Pro Medico • listopad 2018 Forum naukowe. Onkologia Liczba zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce w ciągu ostatnich trzech dekad wrosła ponad dwukrotnie. W 2015 r. osią- gnęła ponad 163 tys. zachorowań, z czego około 81 649 u mężczyzn i 81 632 u kobiet. Wśród mieszkańców województwa ślą- skiego odnotowano ponad 19 tys. nowych zachorowań (9567 u mężczyzn i 9613 u kobiet). Z najnowszych danych wynika, że w 2017 r. nowotwór ten wykryto u 19 tys. chorych, a dwa lata wcześniej potwier- dzono 18,5 tys. nowych zachorowań. Prze- widuje się że w 2030 r. ta liczba może się w Polsce zwiększyć do 27 tys. Aktualnie nowotwory jelita grubego stanowią 12,6% wszystkich nowotworów rozpoznawanych u mężczyzn i 10% u kobiet. Niestety na Ślą- sku wskaźniki strukturalne są wyższe niż średnie krajowe stanowiąc odpowiednio 12.9% i 10,9%. WSKAŹNIKI NA ŚWIECIE Najwyższa zachorowalność na raka jeli- ta grubego występuje w Australii, Nowej Zelandii, Północnej Ameryce oraz wEuropie, natomiast najrzadziej nowotwór ten rozwija się u mieszkańców Południowo-Środko- wej Azji oraz w Afryce. Różnice w częstości zachorowania wiązać można z różną podat- nością genetyczną, czynnikami środowisko- wymi oraz dietą. Czynniki środowiskowe odgrywają istotną rolę w etiologii raka jeli- ta grubego. Badania migrantów dowiodły brak wpływu różnic rasowych i etnicznych na częstość występowania tego nowotwo- ru. Ryzyko zachorowania Żydów w Stanach Zjednoczonych i Europie jest znacząco wyższe niż u tej rasy zamieszkującej Afrykę czy Azję. Ponadto Japończycy migrujący do Stanów Zjednoczonych mają trzykrotnie większe ryzyko zachorowania niż mieszkań- cy Japonii. Tak zwana westernizacja diety powoduje, że do przewodu pokarmowe- go przedostają się składniki uszkadzające komórki błony śluzowej jelita. Dieta boga- ta w tłuszcze zwierzęce i czerwone mięso zwiększa ryzyko gruczolaków i raka jelita grubego. Mechanizm tego zjawiska nie jest do końca poznany. Ponadto wśród czynni- ków środowiskowych predysponujących do rozwoju raka jelita grubego zwraca się uwagę w szczególności na czynniki poten- cjalnie modyfikowalne, takie jak: otyłość, cukrzyca, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów oraz brak aktywności fizycznej. Polska odnotowuje najwyższą dynamikę liczby zachorowań na raka jelita grubego w całej Europie. Skala zachorowalności i nie- stety wciąż umieralności z powodu nowo- tworu jelita grubego nieustannie wykazuje tendencję wzrostową. Ponadto rak w tej lokalizacji jest w większości przypadków wykrywany na zaawansowanym i przerzu- towym etapie choroby mimo, że rozwija się często ze zmian łagodnych (polipów jelita), a proces nowotworzenia trwa zazwyczaj kil- kanaście lat. Natomiast wczesna diagnosty- ka w przypadku nowotworu jelita grubego ma zasadnicze znaczenie z uwagi na długi rozwój choroby i długoletni okres bezobja- wowy. Według danych opublikowanych w 2016 r. przez organizację Eurocare odsetek przeżyć pięcioletnich w Europie wynosi ponad 49% a w przypadku Francji nawet 52%. Polska została wymieniona wśród krajów Europy Wschodniej, dla których odsetek ten wyno- si 40% (Polska 39%). Nowotwory złośliwe dolnego odcinka układu pokarmowego w latach 2011–2013 stanowiły przyczynę 12,1% ogółu zgonów z powodu nowotwo- rów złośliwych mieszkańców województwa śląskiego (11,9% zgonów mężczyzn i 12,5% zgonów kobiet). Odsetki te są nieco wyższe od ogólnopolskich (odpowiednio 11,8% dla ogółu, 11,6% dla mężczyzn i 12,0% dla kobiet). Zachorowalność na raka jelita grubego w naszym kraju wciąż rośnie Polska odnotowuje najwyższą dynamikę zachorowań w całej Europie. W woje- wództwie śląskim dodatkowo jest wyższa, niż w innych regionach kraju. Czy dieta i wpływ środowiska mają decydujące znaczenie? Dr hab. n. med. Iwona Gisterek, prof. nadzw., specjalista radioterapii onkolo- gicznej i laryngolog. Absolwentka Wrocławskiej Akademii Medycznej. Po uzyska- niu specjalizacji z laryngologii podjęła pracę w Dolnośląskim Centrum Onkologii i Klinice Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu, gdzie uzyskała specjalizację z radioterapii onkologicznej i obroniła dysertację na stopień doktora nauk medycz- nych z zastosowania oznaczeńmarkerów nowotworowych u chorych na raka krta- ni. Jako adiunkt Katedry Onkologii rozszerzyła swoje zainteresowania na terapię innych nowotworów, uzyskując w 2011 r. tytuł doktora habilitowanego i status samodzielnego pracownika nauki w dziedzinie medycyna – onkologia. W latach 2011-2016 była ordynatorem Centrum Radioterapii w Koszalinie (po rebrandingu Affidea). Od powstania w 2016 r. NU-MED Zamość – ordynator Oddziału. Założy- ła Oddział Koszaliński Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, pozostając prze- wodniczącą Oddziału i w ZG Towarzystwa, a w 2016 r.- Oddział Roztoczański PTO, zostając jego przewodniczącą. Aktywna uczestniczka prac nad Strategią Walki z Rakiem w Polsce w latach 2015-2024 i Polskiej Ligi Walki z Rakiem. Od 2018 r. jest kierownikiem Katedry Onkologii i Radioterapii SUM w Katowicach, prowadzi wykłady dla studentów. Prywatnie – ponad 20 lat hoduje psy rasy owczarek francuski briard, właścicielka wielokrotnych zwycięzców Europy, tegorocznego zwycięzcy świata, championów wielu krajów Europy, a także interchampionów. Jest Międzynarodowym Sędzią Kynologicznym I grupy FCI. Lubi aktywnie spędzać czas, uprawia narciarstwo alpej- skie, jeździ na rowerze, pływa, biega z psami, jest częstą bywalczynią w fitness klu- bie. Dba o zdrowy, bardzo aktywny tryb życia, dużo podróżuje. Oprac. Joanna Chładzyńska