ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach listopad 2020 nr 274

Pro Medico • listopad 2020 22 TROCHĘ HISTORII Niekochane dziecko medycyny W XVI wieku francuski chirurg Ambroży Pare wykonał, jako pierwszy w Europie, oficjalną autopsję.W tym samym czasie ukazało się dzieło Fortunata Fidelisa z Palermo „De relationibus medicorum”, które można uznać za pierwszy podręcz- nik medycyny sądowej. Jednak za ojca medycyny sądowej uznaje się Pawła Zacchię, który w swoim dziele„Questiones medico – legales” (1621 r.) używa po raz pierwszy terminu„medycyna prawna”. W 1613 r. przeprowadzono pierwszą w Polsce i Europie sekcję zwłok zniekształconego genetycznie noworodka. Autopsja była zorganizowana dla specjalnie zaproszonych gości w ramach„teatru anatomicznego”. Studenci nadal byli skazani na sekcje ryb prezentowane przez profesorów. Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL W Polsce, u schyłku średniowiecza, oglę- dzinami ciała osób pokrzywdzonych lub ustalaniem przyczyny zgonu dla celów sądowych, jak w całej Europie, zajmował się przedstawiciel sądu (sędzia, podsędek lub woźny sądowy). Takiej działalności sprzyjało opracowane w 1394 r. tzw. pra- wo starochełmińskie, a właściwie jego trzecia księga „O ranach, zabójstwach i krzywdach”, która to zawierała szczegó- łową kwalifikację uszkodzeń ciała. Na przełomie XIV i XV wieku w Gdańsku, Toruniu i Poznaniu ówczesne sądy zaczę- ły zwracać się o opinię do specyficznych rzemieślników – chirurgów (balwierzy, cyrulików). Była to profesja balansują- ca pomiędzy rzemiosłem a medycyną. Średniowieczni medycy – absolwenci uniwersytetów, znali się na anatomii, ale obowiązywał ich zakaz przelewania krwi ustanowiony przez Kościół. Dlatego chi- rurgię zostawili rzemieślnikom. BUNT GDAŃSKICH CHIRURGÓW Pod koniec XVI wieku Rada Miejska Gdań- ska postanowiła, że oględzinami zwłok i wydawaniem orzeczenia o przyczynie śmierci wskutek nieszczęśliwego wypad- ku, samobójstwa i zabójstwa będzie się zajmował cech chirurgów. Chirurdzy jednak odmówili wykonywania tych czynności, tłumacząc się tym, że dotąd wykonywał je kat miejski, jako że należały one do rzędu czynności nieszlachetnych. W odpowiedzi na takie stanowisko rajcy gdańscy sprowadzili dwóch chirurgów z Niemiec! Osiem lat później osiągnięto kompromis. Oględzin zwłok miał doko- nywać podsędek w asyście wyznaczone- go chirurga (starszy cechu), nazywanego od tej chwili „urzędowym oglądaczem zwłok”. W pozostałej części Polski zwyczaj ten obowiązywał dopiero 100 lat później. Ówczesną europejską medycynę sądową ukształtowała ustawa wydana w 1532 r. przez cesarza Karola V Constitutio Crimi- nalis Carolina, która to określiła wymogi zasięgania opinii lekarzy jako znawców w przypadku oceny przestępstw skiero- wanych przeciwko życiu i zdrowiu. OD MEDICUS PHYSICUS DO BIEGŁEGO SĄDOWEGO W Gdańsku działali również lekarze miej- scy zwani „fizykami” (medicus physicus). Byli opłacani z kasymiejskiej i głównie zaj- mowali się chorobami zakaźnymi. Jednak w skomplikowanych sprawach dotyczą- cych śmierci w nieszczęśliwym wypadku lub zabójstwa, to właśnie do nich zwracał się sąd. Można powiedzieć, że Gdańsk Gabinet medycyny sądowej w Szpitalu Dzieciątka Jezus wWarszawie, II poł. XIX w. Autor fotografii: E. Troczewski; Kolekcja: Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa.