ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach listopad 2021 nr 284

Pro Medico • listopad 2021 20 MajaMarklowska-Tomar rzecznikprasowyNarodowego Instytutu OnkologiiwGliwicach Trzy pionierskie zabiegi naświetlania niskimi dawkami promieniowania jonizującego u chorych z ciężkim przebiegiem COVID-19 przeprowadzili radioterapeuci z Narodowego Instytutu Onko- logii w Gliwicach. To efekt współpracy ze specjalistami z Kliniki Chorób Zakaźnych i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Szpitala Specjalistycznego nr 1 w Bytomiu. Promieniami w COVID-19 Dwoje pierwszych pacjentów – kobieta w wieku 62 lat i 49-letni mężczyzna – zostało poddanych nowatorskiemu leczeniu 16 grud- nia, u trzeciego pacjenta – 67-letniego mężczyzny – zastosowano je pięć dni później. – Wszyscy pacjenci trafili do nas w stanie ciężkim, z szybko postępu- jącą chorobą i złym rokowaniem. Zabieg naświetlania był dla nich „ostatnią deską ratunku”, ponieważ wyczerpaliśmy już w ich przy- padku wszelkie możliwości leczenia i nie przyniosły one poprawy. Choroba przebiegała u tych pacjentów bardzo agresywnie i mogło się to zakończyć dramatycznie. Śmiertelność szpitalna chorych na COVID-19 jest wysoka, wynosi średnio około 10 procent, a w przy- padku takich pacjentów sięga nawet 20-30 procent – tłumaczy dr hab. n. med. Jerzy Jaroszewicz , kierownik Kliniki Chorób Zakaź- nych i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Szpitalu Specjalistycznym nr 1 w Bytomiu. PACJENCIWRACAJĄ DO ZDROWIA W chwili przyjęcia do bytomskiej kliniki chorzy mieli obniżone stężenie tlenu we krwi do 80-85 proc., czyli do poziomu zagraża- jącego ich życiu. Przebieg zakażenia SARS-CoV-2 był tak gwałtow- ny, że w krótkim czasie doszło u nich do tzw. burzy cytokinowej – niebezpiecznej reakcji zapalnej, prowadzącej do obumierania tkanki płucnej i niewydolności oddechowej. Gdyby nie poddano ich nowatorskiej metodzie leczenia z zastosowaniem niskiej dawki promieniowania, jest bardzo prawdopodobne, że musieliby zostać podłączeni do respiratora. Trudno jednak przewidzieć, jaki byłby efekt takiego postępowania. AUTORSKAKONCEPCJALECZENIAPROMIENIAMI MAPODSTA- WY NAUKOWE Pomysłodawcą jednorazowego zastosowania niskodawkowej (1 Gy) radioterapii u chorych z ciężkim przebiegiem COVID-19 jest dr hab. n. med. Tomasz Rutkowski z I Kliniki Radioterapii i Che- mioterapii Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach, zastępca dyrektora ds. naukowych tej placówki, autor wielu innowacyjnych projektów naukowych. Ta nowatorska metoda leczenia jest, jak tłumaczy, dedykowana chorym, którzy bardzo ciężko przechodzą COVID-19. – Postanowiliśmy zaproponować takimchorymzupełnie nowąmeto- dę leczenia, wiedząc, że niskie dawki promieniowania jonizującego mają właściwości hamujące stan zapalny, bo zostało to dobrze udo- kumentowane, zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i kli- nicznych. Takie dawki promieniowania były dość powszechnie wyko- rzystywane m.in. w leczeniu zapalenia płuc o różnej etiologii jeszcze przed erą antybiotyków, w latach 1905-1945. Już wówczas zauważo- no, że radioterapia stosowana na obszar płuc u chorych z zapaleniem płuc jest bardzo skuteczna – odsetek udokumentowanych wyleczeń sięgał nawet 80 procent – mówi dr hab. n. med. Tomasz Rutkowski. Szybki rozwój antybiotykoterapii sprawił, że radioterapia przesta- ła odgrywać znaczenie w leczeniu zapalenia płuc. Nadal znajduje jednak zastosowanie w łagodzeniu stanów zapalnych, np. tkanki łącznej, kości czy stawów. Są kraje, takie jak Niemcy, gdzie stosuje się ją powszechnie u chorych z takimi rozpoznaniami. – Skojarzenie tych wszystkich faktów nasunęło nam, radioterapeu- tom, myśl, aby zastosować niskodawkową radioterapię u chorych na zapalenie płuc w przebiegu COVID-19 – tłumaczy dr hab. n. med. Tomasz Rutkowski. Specjalistów z gliwickiego ośrodka zachęciły do tego również poje- dyncze doniesienia naukowe na temat skuteczności niskodawko- wej radioterapii u pacjentów z COVID-19. W branżowym piśmien- nictwie z zakresu radioterapii opisano już pierwsze próby leczenia promieniami chorych na COVID-19. WSPÓŁPRACA DWÓCHWIODĄCYCH OŚRODKÓWWPOLSCE Protokół eksperymentumedycznego prowadzonego przez lekarzy z Gliwic i Bytomia został opracowany wspólnie przez dr. hab. Toma- sza Rutkowskiego i dr. hab. Jerzego Jaroszewicza oraz zaakcepto- wany przez Komisję Bioetyczną Narodowego Instytutu Onkologii. Opisuje on w szczegółach nie tylko sam zabieg, ale i transport chorego z Bytomia do Gliwic i z powrotem, który odbywa się z zachowaniem specjalnie opracowanych procedur bezpieczeń- stwa. Pacjenci są transportowani karetką przeznaczoną do prze- wożenia chorych na COVID-19 i specjalnym, oddzielnym wejściem trafiają bezpośrednio do pomieszczeń przyspieszacza liniowego na zabieg naświetlania trwający około 20-30 minut. Po zakończe- niu zabiegu, wracają na dalsze leczenie i obserwację do Szpitala Specjalistycznego nr 1 w Bytomiu. W ramach tego eksperymentu medycznego terapii z użyciem niskodawkowego promieniowania jonizującego zostanie podda- nych 10-15 chorych na COVID-19. Realizacja tego projektu nie byłaby jednak możliwa bez zaanga- żowania całego zespołu specjalistów z obu wiodących i otwartych na nowe rozwiązania ośrodków. Oprócz lekarzy, uczestniczą w nim fizycy medyczni, radiobiolodzy, technicy radiologii, pielęgniarka epidemiologiczna oraz osoby odpowiedzialne za transport.