ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2019 nr 256

Pro Medico • luty 2019 22 Telefon komórkowy stał się codziennym sprzętem używanym przez każdego z nas. Dwa lata temu, w 2016 r., liczba telefonów komórkowych przekroczyła 7 mld. Moż- na więc założyć, że od tego czasu na gło- wę jednego mieszkańca naszego globu, uwzględniając niemowlęta i osoby, które ze względu na wiek i chorobę z niego nie korzystają, przypada jeden z przecinkiem telefon komórkowy. Każde tak masowe zjawisko budzi zainte- resowanie, co zrozumiałe, użytkowników, lekarzy no i mediów. Każde masowe zja- wisko krąży w różnych gremiach zarówno publicznych, jak i prywatnych, jako fakty, mity, a także pomieszanie mitów z faktami. Społeczny cel wygłaszania mitów to m.in. poprzez brak możliwości faktograficznego ich potwierdzenia, podniesienie poziomu adrenaliny u odbiorców. Ogłaszanie faktów nie boi się ich potwierdzenia. Znane są mity historyczne – „przejazd pociągu spowoduje małe trzęsienia ziemi i zawalenie się domów” (Anglia XIX wiek), „pola generowane przez linie przesyłające prąd powodują rakamózgu”(lata 50.-60. XX wieku) i współczesne, w tym o szkodliwości wody gazowanej/niegazowanej (dowolne podstawić) czy społecznie dramatycznych skutkach stosowania szczepionek. Wobec masowego istnienia telefonii komórkowej, dwoma głównymi problema- mi technicznymi są oddziaływanie na ludzi pól elektromagnetycznych generowanych przez telefon komórkowy i stacje bazowe. Na początku rozwoju telefonii komórkowej jej działaniu przypisywano wiele szkód czy- nionych w organizmie ludzkim, począwszy od zwiększonego występowania nowo- tworów mózgu i skończywszy na upośle- dzeniu płodności mężczyzn noszących telefon komórkowy w kieszeniach spodni. Powstały mity, które wpływały, zwykle nie- słusznie, na podniesienie poziomu adrena- liny u odbiorców, zwłaszcza mediów. Nie od dziś wiadomo, że „współczesne media najchętniej potrzebują krwi tętniczej, ponieważ krew żylna jest ciemna i płynie zbyt wolno”. Ta konkluzja odnosi się oczywi- ście nie tylko do problemów opisywanych w tym artykule, ale i do innych, i współcze- śnie jej konsekwencję spotykamy często. Rzetelne badania nad wpływem promie- niowania elektromagnetycznego gene- rowanego przez telefonię komórkową na organizmy żywe, prowadzone są na kil- ku poziomach. Pierwszym z nich jest badanie reakcji na pole hodowli komórkowych. Z punktu widzenia technicznego jest to jedna z naj- łatwiejszych metod, ponieważ po zbudo- waniu aparatury generującej pole moż- na wykonać badania zależne od rodzaju O MITACH I FAKTACH Oddziaływanie telefonii komórkowej na człowieka „Współczesne media najchętniej potrzebują krwi tętniczej, ponieważ krew żylna jest ciemna i płynie zbyt wolno.” komórek – prawidłowe, nowotworowe, macierzyste, ale także od wartości natęże- nia pola elektromagnetycznego i relatyw- nie modyfikowalnych innych czynników. Te liczne badania można podzielić na te, których wyniki mają wydźwięk alar- mistyczny i są chętnie cytowane przez media oraz dające wnioski uspokajające, rzadko cytowane przez środki masowego przekazu. Drugą grupą badań są eksperymen- ty na zwierzętach doświadczalnych. Te badania również nie są zbyt skompliko- wane, aczkolwiek wyniki uzyskane w tych badaniach często mają mniejszą wagę ze względu na obowiązujące aktualnie restrykcje komisji etycznych dedykowa- nych dla badań na zwierzętach. Komisje te, co zrozumiałe, dają zwykle zgodę na bada- nie niewielkich kohort zwierząt. TRZY METODOLOGIE W badaniach oddziaływania pól komórko- wych na człowieka można wyróżnić trzy metodologie. Pierwszą są badania soma- tycznego stanu zdrowia, drugą subiektyw- nych odczuć pacjenta opisywaną przez biały personel (lekarzy, psychologów), a trzecią, najczęstszą, badania ankietowe. Wartość (waluacja) badań medycz- nych i biologicznych w sporej części jest pochodną liczby przebadanych przypad- ków, randomizacji grupy badanej i kontrol- nej, a także tego, czy badania zostaływyko- nane metodą podwójnej ślepej próby. Czasem, wykorzystując opisane powyżej badania, wykonuje się metaanalizy mające na celu przybliżenie prawdy poprzez oce- nę większej liczby danych. WBaziePUBMED liczbapracpoświęconych określeniu oddziaływania na człowieka telefonii komórkowej jest ogromna. Z tych prac wynika, m.in., że u dzieci narażonych na działanie pól komórkowych stwierdzo- no zaburzenia koncentracji, a u nastolat- ków nasilenie bólów głowy i drażliwości w godzinach wieczornych. W innym bada- niu uczniów szkół ponadpodstawowych w teście ortostatycznym nie wykazano odchyleń w aktywności układu autono- micznego, poza zwolnieniem akcji serca w pozycji horyzontalnej. Zaskakujące były badania studentów w zależności od kie- runku studiów. W badaniu studentów medycyny okazało się, że aż 44% z nich subiektywnie odczuwa negatywne skut- ki działania pola, natomiast w badaniach studentów studiów niemedycznych liczba ta wyniosła 7-15%. W innym, randomizo- wanym badaniu 700 studentów, wśród dwudziestu deklarujących reakcję na pola komórkowe tylko 5 potrafiło odróżnić rzeczywistą ekspozycję od pozorowanej. W badaniach fińskich stwierdzono zależ- ność częstości występowania objawów subiektywnych – bólów głowy i zaburzeń pamięci – w zależności od odległości od stacji bazowej, lecz nie od natężenia pola. W randomizowanym badaniu meto- dą podwójnie ślepej próby po dwóch Każde masowe zjawisko krąży w różnych gremiach, zarówno publicznych, jak i prywatnych, jako fakty, mity, a także pomieszanie mitów z faktami.