ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2020 nr 266

11 Pro Medico • luty 2020 Ponad 1/3 pacjentów i opiekunów uważa, że personel medyczny w szpitalu nie inte- resował się ich stanem emocjonalnym i nie okazywał wsparcia emocjonalnego. Tyle samo wskazuje na brak udziału w podej- mowanych decyzjach dotyczących wykony- wania procedur medycznych – tak wynika z nowego raportu„Doświadczenia pacjenta w Polsce” opracowanego przez Siemens Healthineers. Kwestie niedostatecznej empatii perso- nelu ankietowani najczęściej wskazywali jako źródło złych doświadczeń, zaraz obok długiego czasu oczekiwania i złego wyży- wienia w placówkach medycznych. Z bada- nia OECD wynika, że „Polska znajduje się na ostatnim miejscu pod względem czasu, jaki lekarz ma dla pacjenta, przekazywa- nia przez lekarzy zrozumiałych informacji, umożliwiania choremu zadawania pytań i włączenia pacjenta w proces podejmowa- nia decyzji dotyczących leczenia i opieki”. Suma doświadczeń z pojedynczych spotkań z przedstawicielami personelu medycznego składa się na ogólny obraz, który, jak pokazują powyższe wyniki badań, pozostawia dużo do życzenia. „W pogłębionych wywiadach padało czę- sto w odniesieniu do lekarzy i pielęgnia- rek słowo <znieczulica>” – piszą autorzy raportu Siemens Healthineers. O tym, że komunikacja z pacjentem czasem wciąż odbiega od przyjętych norm, może świadczyć też chociażby ostatni rankingpol- skich porodówek Fundacji Rodzić po Ludz- ku, który powstał także na podstawie ankiet. Niestety w niektórych opisach wciąż prze- wijają się historie kobiet, które czuły się upokorzone, obrażone i niedostatecznie poinformowane. Choć w ankietach można dopatrzyć się też pozytywnych zmian, jakie zachodzą na tym polu w ostatnich latach. Ponad 70 proc. kobiet, które rodziły w latach 2017-2019 w Polsce, jest zadowolonych z opieki, jaką otrzymały w szpitalu. Dziś nikt już nie ma wątpliwości, że tzw. kompetencje miękkie są niezbędne w pracy lekarza. Po to, by poprawić komfort pacjen- ta, ale także – co równie ważne – by nauczyć medyka radzenia sobie ze stresem i przeciw- działać wypaleniu zawodowemu. Na potrzebę kształtowania empatii i nauki efektywnej komunikacji wśród obecnych i przyszłych lekarzy zwracają uwagę zarów- no Naczelna Izba Lekarska, jak i uczelnie medyczne. Prowadzone są zajęcia m.in. z udziałem pacjentów symulowanych, czy- li aktorów odgrywających rolę pacjentów. Z drugiej strony pojawia się pytanie, czy w ogóle empatii można nauczyć? Żeby na nie odpowiedzieć, trzeba zrozumieć, czym właściwie jest empatia. W potocz- nym rozumieniu „empatia” (wg słownika jezyka polskiego PWN) to „umiejętność »wczuwania się« w stan wewnętrzny dru- giej osoby”. Nie oznacza to jednak, że aby być empatycz- nym, lekarz ma przeżywać wraz z pacjen- tem wszystkie jego problemy i nadmiernie angażować się emocjonalnie. Takie podej- ście na dłuższą metę może doprowadzić do psychicznego wyczerpania lekarza albo do próby odcięcia się od pacjenta skutkują- cej obojętnością wobec jego potrzeb. O co w takim razie chodzi w okazywaniu empatii? Z pomocą przychodzi tutaj przy- jęte w psychologii rozróżnienie empatii na emocjonalną i poznawczą. W uproszcze- niu pierwszawiąże się z odczuwaniememo- Czy empatii można się nauczyć? O ile kolejki do specjalistów i jakość wyżywienia w szpitalach są problemem systemowym, o tyle kwestie dotyczące stosunku do pacjenta i prowadzonej z nim komunikacji w dużym stopniu zależą od indywidualnego podejścia kon- kretnego lekarza. cji innych osób. Z kolei poznawcza to umie- jętność obserwacji rzeczywistości z perspek- tywy drugiego człowieka. Lekarz aktywnie słuchający swojego pacjenta i traktujący go jako partnera w terapii, zainteresowany jego doświadczeniami i emocjami sprawia, że pacjent czuje się ważny i zrozumiany. Taka umiejętność„wsłuchania”sięwpacjen- ta jest czymś, czego można, a nawet trzeba się nauczyć. Jak pisze Antonina Doroszew- ska „Współczesny, partnerski model relacji lekarz – pacjent nakłada na lekarza obowią- zek uwzględnienia perspektywy pacjenta. Lekarzmusi dobrze poznać tę perspektywę, żeby zrozumieć, czymdla pacjenta jest cho- roba”. Taki model komunikacji – skoncentrowa- nej na pacjencie – poprawia efektywność terapii. Istnieją badania, które pokazują, że empatia nie tylko polepsza relacje lekarz – pacjent i pozytywnie wpływa na psy- chiczny stan chorego, ale ma również realny wpływ na wyniki leczenia. Pacjenci lekarzy, którzy wykazują większą empatię, uzyskują lepsze wyniki terapii, przy mniej- szej liczbie powikłań. AgataKalafarska-Winkler Fot. Chroma Stock