ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2021 nr 276

23 Pro Medico • luty 2021 JAK ZACHOWAĆ DYSTANS NIE TRACĄC EMPATII? Dystans interpersonalny to znajomość i respekto- wanie własnych granic (fizycznych i psychicznych), uważność na granice pacjenta (fizyczne i psychicz- ne). Proksemika to nauka o zależnościach przestrzen- nych pomiędzy uczestnikami interakcji. Bada przede wszystkim to, jaki wpływ na jakość naszego porozu- miewania się ma dystans w rozumieniu odległości fizycznej, w jakiej stoją do siebie rozmówcy. To bar- dzo istotny aspekt w komunikacji lekarz – pacjent, ale to, co wydaje się szczególnie istotne w kontekście odczuwanego obciążenia psychicznego, to zacho- wywanie odpowiedniego dystansu emocjonalne- go i psychicznego. Empatia i dbanie o pacjenta nie wykluczają bowiem postawy zdrowego dystansu emocjonalnego i psychicznego. Zachowanie dystan- su nie oznacza braku profesjonalnej troski o pacjen- ta, ale pozwala na przyjęcie tzw. postawy „meta”, czyli obserwacji siebie z pozycji obserwatora, analizę i akceptację pojawiających się emocji. Dystans emocjonalny i psychiczny w relacjach z pacjentem wymaga umiejętnego zarządzania własnymi emocjami oraz nabycia tzw. elastyczności psychologicznej, czyli zdolności do pełnego kon- taktu z chwilą obecną oraz myślami i uczuciami bez niepotrzebnego bronienia się i, w zależności od sytu- acji, do utrzymania lub zmiany zachowania na rzecz własnych celów i wartości. Inaczej mówiąc, to umie- jętność radzenia sobie z różnymi sytuacjami na róż- ne sposoby, szczególnie w celu skutecznego reago- wania na nowe, złożone i problematyczne sytuacje i wypracowanie tzw. dyfuzji poznawczej. Kiedy jeste- śmy zbyt pochłonięci naszymi myślami, nie zdajemy sobie nawet sprawy, o czym myślimy. Zjawisko fuzji poznawczej polega na tym, że „skleja- my się” z własnymi myślami. Myśl pt. „Jestem bezna- dziejny, bo nie daję rady”wraz z emocją przygnębie- nia może sprawić, że wydaje się to faktem, prawdą absolutną. A co by było, gdybyśmy nie pogrążali się w fuzji poznawczej, tylko odłączali się lub dystanso- wali od naszych myśli, które są zaledwie słowami lub obrazami? A może warto zadać sobie pytanie czy moglibyśmy zacząć traktować je niczym przejeżdża- jące samochody, uświadamiając sobie ich obecność, ale nie dając się im pochłonąć. DYSTANS EMOCJONALNYMOŻEMYWYPRACOWAĆ Umiejętność konfrontacji z własnymi emocjami, ich akceptacja oraz okazywanie sobie autoempatii to skuteczny sposób na zachowanie zdrowia psy- chicznego, szczególnie w tym trudnym, pełnym nieprzewidywalności i niepewności czasie. Empatia wobec pacjentów wymaga najpierw odpowiedniej empatii wobec siebie, uważności w relacji z sobą samym, co przekłada się z kolei na uważność wobec innych. Lekarz nadmiernie zaangażowany emocjonalnie, niepotrafiący zachować odpowiedniego dystansu naraża się na stan wyczerpania emocjonalnego i nie będzie w stanie skutecznie wykonywać swojej pracy i dlatego warto nauczyć się zdrowego, pełnego tro- ski podejścia do siebie i własnych emocji, zamiast ich błędnego tłumienia i unikania. DYSTANS INTERPERSONALNYWMEDIACH Dystans interpersonalny to również problem związany z zachowywaniem odpowiednich granic w kontakcie z pacjentem. W dobie powszechnej cyfryzacji i obecności wmediach społecznościowych zdarza się, że pacjen- ci próbują wchodzić w mniej formalne relacje z lekarzem, zapraszając ich do grona przyjaciół np. na Facebooku. Lekarze często decydują się na ujawnienie różnych danych osobowych o sobie podczas bezpośrednich konsultacji z pacjentami, ale wtedy mogą kontrolować zakres i rodzaj udostępnianych informacji. W przypadku mediów społecznościowych dostępność treści to nieco większy problem – zwiększa bowiem prawdopodobieństwo, że pacjenci mogą mieć nieogra- niczony dostęp do danych osobowych swojego lekarza, co może powo- dować zmianę w relacji pacjent – lekarz. Chociaż lekarze powinni mieć swobodę korzystania z wielu osobistych i zawodowych korzyści, jakie mogą zaoferować media społecznościowe, ważne jest, aby byli świadomi potencjalnych zagrożeń. Biorąc pod uwagę większą dostępność danych osobowych, nawiązywanie nieformalnych relacji z pacjentami na stronach takich jak Facebook może zwiększyć prawdopodobieństwo niewłaściwych przekroczeń granic, szczególnie tam, gdzie wcześniej istniał tylko związek zawodowy między lekarzem a pacjentem. Media społecznościowe mogą zacierać granice między życiem publicznym a zawodowym. Lekarze powinni rozważyć przyjęcie konserwatywnych ustawień prywat- ności tam, gdzie są one dostępne, ale należy pamiętać, że nie wszystkie informacje mogą być chronione w internecie. Trudne problemy etyczne mogą pojawić się, jeśli na przykład lekarze stają się stroną informacji o swo- ich pacjentach, które nie są ujawniane w ramach konsultacji klinicznych. Trzeba zatem świadomie podjąć decyzje czy chcemy wchodzić w kontakt z pacjentem na Facebooku. Może warto, by lekarze, którzy otrzymują proś- by o dodanie do przyjaciół od obecnych lub byłych pacjentów, uprzejmie odmówili i wyjaśnili pacjentowi powody, dla których przyjęcie prośby byłoby niewłaściwe. Trzeba świadomie podjąć decyzję, czy chcemy wchodzić w kontakt z pacjentem na Facebooku. Może warto, by lekarze, którzy otrzymują prośby o dodanie do przyjaciół od obecnych lub byłych pacjentów, uprzejmie odmówili i wyjaśnili pacjento- wi powody, dla których przyjęcie prośby byłoby niewłaściwe. Fot. Chroma Stock