ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2022 nr 286

17 Pro Medico • luty 2022 Od wielu lat w dyskusjach bioetycznych podnosi się problem konfliktu pomiędzy autonomią lekarza a auto- nomią pacjenta. Jest jednak inny, ważny aspekt autonomii decyzji lekarskich, aspekt, na który naszą uwagę zwraca Kodeks Etyki Lekarskiej. Brońmy autonomii lekarskiej Gabriela Muś sekretarzKomisji ds.EtykiLekarskiejŚIL Kodeks nakłada na lekarza zobowiązanie do postępowania zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną (art. 4 KEL) oraz z nale- żytą starannością (art. 8), wskazując jedno- cześnie na niezwykle ważną rolę autono- mii lekarza. W cytowanym już artykule 4 KEL znajdujemy: „Dla wypełnienia swoich zadań lekarz powinien zachować swobo- dę działań zawodowych zgodnie ze swoim sumieniem”, a w artykule 2 KEL doprecy- zowano, że „mechanizmy rynkowe, naciski społeczne czy wymagania administracyjne nie zwalniają lekarza z przestrzegania zasa- dy”, zgodnie z którą „Najwyższym nakazem etycznym lekarza jest dobro chorego”. Ana- logiczny zapis„Mechanizmy rynkowe, naci- ski społeczne i wymagania administracyjne nie mogą prowadzić do łamania zasady nadrzędności dobra pacjenta” znajduje się w Karcie lekarza, dokumencie międzynaro- dowym. DEKLARACJAWARSZAWSKA Na niezwykle ważną rolę, wręcz niezbęd- ność rzeczywistej, właściwej autonomii wykonywania zawodu lekarza dla wypeł- niania obowiązkówwobec pacjentów i prze- strzegania kodeksu etyki lekarskiej, wskazuje DeklaracjaWarszawska o autonomii lekarza, przyjęta przez Europejskie Forum Organi- zacji Medycznych i Światowej Organiza- cji Zdrowia w dniach 17-19 marca 2000 r. wWarszawie, a która zostałauznanaUchwa- łą Nr 4/00/111 Nadzwyczajnego V Krajowe- go Zjazdu Lekarzy z dnia 28 kwietnia 2000 r. Zwykle podkreśla się przede wszystkim oparcie decyzji na właściwych kryteriach wyboru, które powinny dotyczyć całego procesu diagnostyczno-terapeutycznego, od rozpoznania potrzeb pacjenta, pometo- dy terapii. Kryteria te powinny być obiek- tywne, spójne, przejrzyste, oparte na aktu- alnej wiedzy medycznej, stosowane w spo- sób jednakowy wobec wszystkich pacjen- tów w takiej samej sytuacji klinicznej. Tak w praktyce klinicznej, jak i w polityce zdro- wotnej, ważne jest kierowanie się racjonal- nymi zasadami zarządzania dostępnymi zasobami, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji wrażliwych grup pacjentów. Dlaczego autonomia lekarza, rozumiana jako wolność od presji ekonomicznej, spo- łecznej lub administracyjnej, jest tak waż- na? Tak rozumiana autonomia oznacza nie tylko zdolność do dokonywania wyborów moralnych, ale także prawo do formułowa- nia i przyjmowania własnych zasad i kryte- riów moralnych. Wywieranie jakiejkolwiek presji na lekarza wymuszałoby na nim zawieszenie jego osądu etycznego, a tym samym redukowałoby lekarza do bierne- go wykonawcy poleceń lub wymuszonych oczekiwań. Niewątpliwie faktem jest, jak pisał dr hab. Marian Machinek, że„lekarz wykonuje swo- ją pracę w sieci wielostronnych zależności, będących źródłem presji”. Przy czym, poza wymienionymi przez autora czynnikami ekonomicznymi, związanymi zarówno z rzeczywistością funkcjonowania opieki zdrowotnej jako działu gospodarki, różno- rodnymi powiązaniami z przemysłem far- maceutycznym, a także żądaniami czy ocze- kiwaniami pacjentów – indywidualnych lub grup czy stowarzyszeń pacjentów. Wywieranie jakiejkolwiek presji na lekarza wymu- szałoby na nim zawieszenie jego osądu etycznego, a tym samym redukowałoby lekarza do biernego wykonawcy poleceń lub wymuszonych oczekiwań. Fot. Chroma Stock