ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2024 nr 306

Pro Medico luty 2024 8 całkiempoważne dylematy, czy podo- ła takim wyzwaniom. – No i czy znajdzie jeszcze w sobie przy- jemność w indywidualnych ocenach stanu zdrowia i leczeniu osób np. 90-let- nich. A że jesteśmy im potrzebni, niech świadczy taki przykład. Proszę sobie wyobrazić dwóch starszych panów. Oby- dwaj mają 90 lat i mieli podobne warun- ki środowiskowo-zdrowotne. Okazuje się, że jeden gra w brydża, obsługuje komputer i jeszcze chce mu się chodzić na szybkie spacery. W tym samym cza- sie drugi jest osobą, która nie za bardzo może chodzić, ma mniejszą siłę mięśni i dużo słabsze funkcje poznawcze. Jeśli tych panów zobaczymy w gabinecie lekarskim i mamy ok. 6 minut na każde- go, to nie damy rady ich dobrze ocenić i pomóc. Inaczej będzie, gdy wykorzy- stamy narzędzia i metodologię stosowa- ną przez geriatrów, którzy apelują, aby starszych ludzi nie kwalifikować za szyb- ko i nie pozbawiać ich szansy na głęb- szą ocenę stanu zdrowia. Mamy zasa- dę, że jeśli nie zastosujemy aktywizacji ruchowej, to nie możemy powiedzieć, że starszy człowiek jest niesprawny ruchowo. Za często i zbyt łatwo zakłada- ne są przy łóżku barierki i stawiana jest diagnoza: ten człowiek już nie chodzi. – Wtedy pacjenci trafiają do szpitali. Ale czy tam stosuje się tzw. całościo- wą ocenę geriatryczną? – W niektórych tak, ale w mniejszości. – Pewnie tam, gdzie pracują geria- trzy? – Niekoniecznie, bo wiedza geriatrycz- na obecnie przenika już do innych spe- cjalizacji. Widzę, że pewną fascynację geriatrią przeżywają lekarze ortopedzi i onkolodzy. Całościowa ocena geria- tryczna to nasz sposób na szerszą dia- gnostykę. Dzięki niej mogę ocenić, czy trajektoria starzenia pacjenta wyprze- dziła jego wiek, czy pozostaje z tyłu jego wieku. W krótkim czasie jestem w stanie zrobić nieskomplikowane testy okre- ślające tryb opóźnionego, normalnego bądź przyspieszonego starzenia. Jednymz takich testów jest szybkiewsta- nie z założonymi rękoma z krzesła. Oso- ba zdrowa w ciągu 30 sekund wstanie ok. 18 razy. W wieku 70 lat – 14 razy, ale bywa, że w wieku 60 lat potrafimy zrobić to tylko 8 razy. To samo dotyka szybkości nazywania. Jeśli pokażemy pacjentowi kilkadziesiąt obrazów i poprosimy, aby je szybko nazwał, to widzimy, w jakiej jest formie jego sprawność poznawcza. Podobne metody przesiewowe powinny być stosowane wobec starszych zarów- no w gabinetach, jak i np. szpitalnych izbach przyjęć. Wystarczy, aby podczas przyjęcia zapytać seniora o to, który jest rok, gdzie się znalazł i żeby wymie- nił np. miesiące od tyłu. Jeśli to zro- bi, to ta osoba może czekać w kolejce nawet kilka godzin. Ale jeśli się pomyli, to powinien być szybko przyjęty, gdyż w reakcji na stres oczekiwania i nad- produkcję kortyzolu wyzwolić może majaczenie. Z tego powodu niektórzy Miałem mnóstwo sytuacji, w których spotykałem starszych pacjentów zakwalifikowanych jako nie- uleczalnie chorych, jako tych, z którymi niewiele da się zrobić i w zasadzie wszystko jest przegrane. A to okazywało się nieprawdą. W geriatrii „dodawa- nie życia do lat” – brzmi szczególnie prawdziwie. Fot. Chroma Stock