ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2025 nr 316

Pro Medico luty 2025 21 Prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz Dialog medycyny i humanistyki Donajczęściejwypowiadanychstwierdzeńomedycynienależypodkreślanie, że jestona jednocześnie naukąprzyrodniczą i humanistyczną. Tapowszechnieakceptowana i niebudzącawątpliwości prawda bywa różnie interpretowana. Najczęściej przyjmuje się, że ze względu na obiekt zainteresowania i ukierunkowanie na człowieka nie może być medycyna zawężona wyłącznie do analizy zjawisk przyrodniczych, które są podstawą mechanizmów zdrowia i choroby, a wspomniany związek z humanistyką rozumiemy jako wymóg widzenia w pacjencie niepowtarzalnego człowieka z jego ludzkimi uwarunkowaniami, również dotyczącymi choroby i leczenia. Medycyna jest nauką matematyczno- -przyrodniczą najbardziej zbliżoną do nauk humanistycznych. Ten związek nauk jest wielopłaszczyznowy, lecz w codziennej pra- cy lekarskiej większość zagadnień formalnie zaliczanych do humanistyki wypełniamy intuicyjnie, nie zastanawiając się nad meto- dyką naszego postępowania i nie doszuku- jąc sięw tymaspektównależącychdopoza- medycznych dziedzin nauki. Inaczej przedstawia się to na płaszczyźnie badawczej, co przypomniała V Ogólnopol- ska Konferencja Naukowa „Kobieta i medy- cyna”, zorganizowana w ramach cyklu spotkań noszących tytuł „Lekarz jako autor i bohater literacki”. Nie sposób jest krótko omówić pięćdziesiąt wystąpień badaczy reprezentujących medycynę, szczególnie historię medycyny oraz nauki humanistycz- ne, przede wszystkim historię oraz krytykę literatury i filmu, a także socjologię. Więk- szość wystąpień jest dostępna in extenso w książkowym wydaniu materiałów kon- ferencyjnych, a przez to spotkanie nie było jedynie„ulotnymdyskursem”. W programie prezentacji konferencyjnych znalazło się wiele zagadnień takich jak szki- ce biograficzno-historyczne kobiet nieprze- ciętnych. Sporo uwagi poświecono pierw- szym kobietom lekarkom. Dostęp kobiet do zawodu lekarza nastąpił pod koniec XIX wieku i był pełen wielu przeszkód, od zaka- zów prawnych po złośliwość nauczających i męskich kolegów ze studiów oraz opo- ry społeczeństwa. Wstrząsające są dzieje życia lekarek, pielęgniarek i położnych pracujących podczas II wojny światowej w miejscach zagłady. Liczne były omówie- nia postaw kobiet w literaturze i filmie, tak osób rzeczywistych, jak i postaci fikcyjnych, łącznie z pielęgniarkami morderczyniami występującymi w amerykańskich thrille- rach medycznych. Analizowano krytycznie tzw. powieści biofikcyjne, tj. dzieła doty- czące postaci historycznych opisanych beletrystycznie, lecz nie zawsze w spo- sób zgodny z wiedzą historyczną. Trudną do przecenienia wartością konferencji było pokazanie mało znanych zagadnień. Przy- kładem może być udział i piękne postawy opiekuńcze japońskich pielęgniarek wewa- kuacji blisko tysiąca polskich dzieci z Syberii w okresie rewolucji bolszewickiej. Ośrodek Dokumentacji Historycznej SIL był współorganizatorem konferencji, a nasz Ośrodek reprezentowały trzy wystąpienia. Katarzyna B. Fulbiszewska omówiła sylwetki ciekawych kobiet uwiecznionych na meda- lach zachowanych w zbiorach Muzeum Historii Medycyny i Farmacji w Katowicach. Krzysztof Siemianowicz przedstawił życie i działalność, a przede wszystkim trudno- ści, jakie spotykały przez znaczną część życia Jolantę Wadowską-Król, która wykry- ła występowanie ciężkiej ołowicy u dzieci w Szopienicach. Było to nie w smak ówcze- snym władzom promującym rozwój prze- mysłu, w tym hutnictwa ołowiu w naszym regionie, a dzięki odwadze i uporowi lekarki udało się uratować wiele dzieci. Ewolucje postaw lekarek ukazywanych w anglo- języcznych telenowelach na przestrzeni ostatnich ośmiu dekad omówił Eugeniusz J. Kucharz, wskazując m.in. na ciągle widocz- ną dyskryminację lekarek ukazywanych na ekranie (a jak można przypuszczać i życiu) w niektórych krajach, mimo zmie- niającego się obrazu postaw lekarek w tele- nowelach. To co się nasuwa po spotkaniu, to odmien- ność podejścia do analizowanych zagad- nień przez badaczy z kręgów medycznych i humanistycznych. Przedstawione prace powstały w nieco odmiennych warsztatach badawczych, przez co ich„zestawienie”było nie tylko ciekawe, ale i inspirujące do dal- szych badań. Podziękowania i gratulacje należą się wszystkim organizatorom konfe- rencji, w tym będącemu „spirytus movens” imprezy p. prof. Edwardowi Białkowi. Fot. archiwum autora Od lewej: Anna Kotulska-Kucharz, Katarzyna B. Fulbiszewska. Barbara Bruziewicz-Mikłaszewska, Edward Białek, Krzysztof Siemianowicz, Eugeniusz J. Kucharz.