ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach luty 2025 nr 316

Pro Medico luty 2025 26 Kobiety na medal POTYCZKI Z HISTORIĄ Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL Medal - od wieków przyznawany jako odznaczenie, symbol uznania i docenienia za wybitne osiągnięcia. Pełen symboliki i znaczeń, upamiętniał ważne wydarzenia i wyróżniał zasłużone osoby, stając się nośnikiem historii i przesłania dla potomnych.W kolekcji MuzeumHistorii Medycyny i Farmacji ŚIL znajduje się pięćset medali. Na dziewięćdziesięciu siedmiu widnieją wizerunki zasłużonych dla medycyny, ale tylko na pięciu są kobiety, co potwierdza tezę, że kobieta na medalu to rzadkość. Kim były i czym sobie zasłużyły na taki zaszczyt? CYRULICZKAMAGDALENA Magdalena Bendzisławska (XVII w./XVIII w.), była ewenementem na skalę światową i pierwszą w Polsce kobietą chirurgiem, znaną z imienia i nazwiska. Niestety nie- wiele o niej wiemy. Wraz z mężem Walen- tym, oficjalnym cyrulikiem kopalnianym, mieszkała tuż przy kopalni w Wieliczce. Po śmierci męża odziedziczyła zakład i nie- zbędne narzędzia. Asystując mężowi przy zabiegach chirurgicznych i dentystycznych przeszła wszystkie szczeble wtajemni- czenia i dysponowała niezbędną wiedzą do samodzielnej działalności. Potrzebowa- ła jednak oficjalnej zgody króla. W 1697 r. dostała przywilej do wykonywania zawodu namocy dyplomu królewskiego wydanego przez ówczesnego władcę Augusta II Moc- nego. Rok później, korzystając z obecności w kopalni Komisji Wizytującej, wystąpiła o potwierdzenie prawa do wykonywania zawodu. Przedłożyła dwa przywileje: zmar- łego męża i swój, na podstawie którego Komisja przyznała jej prawa i przywileje członka Cechu Cyrulików. Zgodnie z cecho- wą tradycją Magdalena złożyła przyrzecze- nie według roty, musiała także okazać kom- plet narzędzi: pudło z brzytwami, nożycami, grzebieniami, kleszcze do zębów, szczyp- czyki stomatologiczne, słój z pijawkami oraz wykazać się umiejętnością wykonywania maści, opatrunków, a także znajomością anatomii i stosowania leków. Jej pamięci poświęcony jest medal – zaprojektowany przez Małgorzatę Kot jako hołd dla wszyst- kich kobiet, które sprawdziły się w chirurgii, przez długie lata zastrzeżonej jedynie dla mężczyzn. ŻONA SWOJEGOMĘŻA Helena Paderewska (1856-1934) wywierała duży wpływ na politykę męża, czym wzbu- dzała ogromne kontrowersje wśród ówcze- snych elit. Mimo że zapisała się w historii jako działaczka społeczna pozostała w cie- niu sławnegomęża.W1917 rokuwStanach Zjednoczonych, starała się o przekształ- cenie prowadzonego przez nią Komitetu Opieki nad Polskimi Żołnierzami w Polski Czerwony Krzyż. Wskutek odmowy Mię- dzynarodowego Czerwonego Krzyża, prze- kształciła ten Komitet w organizację Polski Biały Krzyż. Jego głównym zadaniem było wykształcenie i przygotowanie przyszłych sanitariuszek, które służyły w szpitalach polowych w Europie. Zbierała fundusze od osóbprywatnych oraz organizacji i insty- tucji amerykańskich, m.in. Amerykańskiego Czerwonego Krzyża. Skala pomocy była ogromna – tylko we wrześniu 1919 roku dary przetransportowano pociągiem zło- żonym z 91 wagonów (12 ambulansów i 2 samochody, lekarstwa, narzędzia, odzież itp.). W Warszawie przy ul. Dzielnej zorga- nizowała szpital na 100 miejsc, w którym pracowały wyszkolone w Ameryce sanita- riuszki. Szpital przyjął prawie 1000 chorych i słynął z bardzo dobrego wyposażenia i kompetentnych lekarzy. Polski Biały Krzyż pomagał także Szpitalowi Ujazdowskiemu oraz szpitalom na prowincjach. 18 stycz- nia 1919 r. pod jej patronatem obradowały wszystkie istniejące na ziemiach polskich organizacje, które kierowały się w swoich działaniach ideałami Czerwonego Krzyża. W wyniku tego spotkania zostało utworzo- ne Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzy- ża, a Paderewska została jego wieloletnią przewodniczącą. Namedaluwybitymprzez Mennicę Państwową, zaprojektowanym przez Stanisławę Wątróbską-Frindt, Helena Paderewska przedstawiona jest w mun- durze przewodniczącej Polskiego Białego Krzyża. PIERWSZADAMAMEDYCYNY Maria Salomea Skłodowska-Curie (1867 -1934) jest jedyną kobietą, która Nagrodę Nobla otrzymaładwukrotnie. Odkrytyprzez niąpromieniotwórczy rad, pozwolił naprze- łomwmedycynie: radioterapię onkologicz- ną oraz powstanie w późniejszych latach medycyny nuklearnej. Podczas I wojny światowej organizowała stacje radiologicz- ne oraz wyposażyła i przekazała armii fran- W kolekcji Muzeum Historii Medycyny i Farmacji ŚIL znajduje się pięćset medali. Na dziewięćdziesięciu siedmiu widnieją wizerunki zasłużonych dla medycyny, ale tylko na pięciu są kobiety, co potwierdza tezę, że kobieta na medalu to rzadkość.