ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach maj 2020 nr 269

23 Pro Medico • maj 2020 Opis patentowy echosondy ultradźwiękowej do badania struktur serca. tej uczelni? Tego się pewnie nie dowiemy, ale faktem jest, że ukończył w 1952 r. studia chemiczne, ale już na Wydziale Matema- tyczno-Fizyczno-Chemicznym Uniwersyte- tu we Wrocławiu, uzyskując stopień magi- stra w zakresie chemii na podstawie pracy pt. „Rentgenograficzne oznaczenie wymia- rów komórki zasadniczej”. W tym czasie został adiunktem Katedry Krystalografii Uniwersytetu Wrocławskie- go, jednocześnie pełniąc funkcję starsze- go asystenta Zakładu Chemii Fizjologicz- nej Akademii Medycznej we Wrocławiu, gdzie znalazł kolejnego Mistrza – tym razem Lwowiaka, znakomitego bioche- mika prof. Tadeusza Baranowskiego. W 1953 roku zostaje asystentem II Kliniki Chirurgicznej AM we Wrocławiu. Mając wyjątkowe szczęście do nauczycieli, trafia pod skrzydła prof. Wiktora Brossa i pod jego kierunkiem uzyskuje specjalizację z chirurgii. Doc. Cieszyński okazuje się nie- zwykłym talentem, który na trwałe wszedł do historii światowej nauki i medycyny. Tak dziś wspomina go prof. Marian Zemba- la: „Z Tomaszem Cieszyńskim pracowałem przez osiem lat we wrocławskiej klinice prof. Brossa, który zawsze mówił: »Zostaw- cie go. Nie szkodzi, że nie jest superchi- rurgiem, chirurgów mamy dużo. On jest naukowcem, który wymyśla to, czego wy nie wymyślicie.« Tomasz, zamknięty wmałej kanciapie, zawsze otoczony był set- kami galwanoskopów i różnych urządzeń, których znaczenia nie rozumiałem” (www. gazetalekarska.pl , 11 stycznia 2019). Zamknięty w swojej pracowni, znajdującej się w piwnicy Instytutu Chirurgii, we współ- pracy z Zakładem Optyki Politechniki Wrocławskiej, wykorzystując reflektoskop, stosowany wówczas w badaniu struktu- ry materiałów technicznych, konstruuje urządzenie, które w oparciu o ultradźwięki pozwala precyzyjnie ocenić pracę i wydol- ność serca. W czerwcu 2020 roku w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu zaplanowano uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej prof. Tomasza Cieszyńskiego – twórcy nowoczesnej echokardiografii. Będzie to jedyny na świecie dowód uznania dla odkrywcy podstawowego dziś urządzenia diagnostycznego dla kardiologów. Tak to sam wspominał: „Aparaturę taką (od autora: refleskop) produkowała Spół- dzielnia Radiotechnika weWrocławiu. Dzię- ki uprzejmości kierownictwa tej spółdzielni w osobie p. Frydryszaka, udałomi się wypo- życzyć taki aparat wyposażony w ultra- dźwiękową sondę. […] Uznałem, że naj- prostszym sposobem uzyskania warunków potrzebnych do interpretacji przestrzennej będzie użycie jako sondy kryształu piezo- elektrycznego zamocowanego przy koń- cu cewnika wewnątrzsercowego, mając zapewnioną radiologiczną kontrolę jego położenia w sercu w czasie odbioru echa. Ale taką sondę musiałem najpierw sam skonstruować. […] Paradoksalna trudność, ale dość znamienna, ujawniła się w spra- wie pozornie najprostszej. Potrzebny mi był bowiem sam cewnik intrakardialny stoso- wany w rutynowej diagnostyce przy pobie- raniu próbek krwi z serca. Klinika miała kilka takich cewników sprowadzonych z zagrani- cy, ale były one przeznaczone do badania chorych i odmówiono mi udostępnienia jednej sztuki dla celu, który przedstawiłem. Jednakże pomógł mi kolega, który jako jeden z pierwszych uzyskał stypendium zagraniczne i zezwolenie na wyjazd. Nie spodziewałem się nawet, że zdoła spełnić moją prośbę, ale o dziwo przywiózł mi cew- nik, za który zapłacił 9 dolarów. Byłem mu ogromnie wdzięczny i zaraz kupiłem na czarnym rynku banknot dziesięciodola- rowy i mój dług oddałem”. Popołudniami, po zakończeniu oficjalnych godzin pracy, w podziemiach kliniki, na sta- rym stole opatrunkowym doc. T. Cieszyński prowadził eksperymenty na zwierzętach. Sprawnie pomagali mu w tym wolontariu- sze: Marian Wytyczak (student medycyny) i Jadwiga Poznańska (fotografowała obrazy oscyloskopowe usg i ekg). Po latach wspominał: „Doświadczenia prze- biegały gładko, w żadnym przypadku nie wystąpiły zaburzenia akcji serca, a obrazy echa okazały się wyraźne i łatwe do lokaliza- cji przestrzennej. […] Doświadczenia moje stanowiły dowód, że możliwe jest obrazowanie budowy żywego serca za pomocą ultradźwięków w postaci rzutu jego liniowego wymiaru na ekranie oscyloskopu i dały mi podsta- wę do przekonania, że za pomocą ultradź- więków, emitowanych i odbieranych przez kilkaset kryształów piezoelektrycznych drgających w jednej głowicy, będzie można uzyskać przestrzenne odwzorowanie serca, przetworzywszy sygnały echa w dostoso- wanym elektronicznymukładzie”. W 1956 roku zupełnie nieznany lekarz z Wrocławia Tomasz Cieszyński ogłasza ofi- cjalnie wyniki badań nad wykorzystaniem echosondy ultradźwiękowej do badania struktur serca. Jego oryginalny pomysł zostaje opatentowany 19 października 1956 r. i jest pierwszym w świecie zgłosze- niem takiego patentu. Zgodnie z zasadą, że „sukces goni sukces”, w grudniu 1961 roku zostaje nagrodzony przez Polskie Towarzystwo Fizjologiczne za pracę „Badanie wewnętrznej budowy serca za pomocą ultradźwięków”. Dwa lata później otrzymuje nagrodę Wydzia- łu Nauk Polskiej Akademii Nauk za pracę „Badania nad regeneracją tkanki kostnej”, a w 1968 roku właśnie z tej dziedziny uzy- skuje stopień habilitowanego docenta w zakresie chirurgii. Tomasza Cieszyńskiegodoceniają też zagra- niczne uniwersytety.W1970 roku Uniwersy- tet w Amsterdamie przyznaje mu nagrodę specjalną za badania nad wpływem pola elektrostatycznego na zakażenia ropne kości u zwierząt doświadczalnych. Zainte- resowanie tymi badaniami było tak duże, że był częstym gościem uniwersytetów w Berlinie, Monachium, Heidelbergu i Bruk- seli. Jako stypendysta DAAD (1975-1976), wspólnie z prof. E. S. Bucherlem prowadził eksperymenty nadwykorzystaniemmięśnia najszerszego grzbietu dowspomagania nie- wydolnego serca. Był autorem ponad 200 artykułów i prac naukowych, w tym 14 patentów. Stworzył oryginalną metodę leczenia stawów rzeko- mych i ropnych zapaleń kości przy pomo- cy odpowiedniej polaryzacji elektrycznej. Opracował metodę wyrównywania asyme- trii kończyn dolnych u dzieci działaniem pola elektrycznego. W 1966 roku opisał objaw opukowy podrażnienia otrzewnej. Zmarł 18 grudnia 2010 roku w Obornikach Śląskich. Prof. Tomasz Cieszyński do końca życiamoc- no dbał o stosunki polsko-lwowskie. Katarzyna B. Fulbiszewska Artykuł powstał na podstawie: 1) „Narodziny ultrasonografii. Wprowadzenie do arty- kułu prof. Tomasza Cieszyńskiego”, Marian Zembala, Kardiologia Polska 2002, tom56, str. 428. 2) „Narodziny ultrasonografii” Tomasz Cieszyński, Kar- diologia Polska 2002, tom56, str. 429.