ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach maj 2023 nr 299

Pro Medico maj 2023 22 Bogowie nie rodzą się na Olimpie Zapisał się na kartach historii medycyny jako twórca i najwybitniejszy przedstawiciel szkoły ortopedycznej i traumatolo- gicznej. Jego osiągnięcia zawodowe wyprzedzały epokę, a sława wykraczała poza granice Polski. To z nim konsultował się dwór brytyjski w sprawie operacji i leczenia króla Jerzego VI, ojca Elżbiety II. Był autoremwielu oryginalnych metod i tech- nik operacyjnych oraz miał ogromne zasługi w walce z gruźlicą kostno-stawową i chorobą Heinego-Medina. Sam napisał ponad 200 prac naukowych, w tym trzytomowe dzieło„Chirurgia ortopedyczna”, bogato zdobione rysunkami wykonanymi samodzielnie.Wwolnych chwilach czytał, rysował i wyrabiał artystyczne fajki. Jego życiorys to gotowy scenariusz na film. POTYCZKI Z HISTORIĄ Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL Profesor Adam Gruca, bo o nim mowa, należał do pokolenia, które ukształtowane zostało poprzez tragedię dwóch wojen. Urodził się 3 grudnia 1893 r., we wsi Maj- dan Sieniawski, w dystrykcie lwowskim. Jego dzieciństwo, jak na chłopskie dziecko przystało, było bose, głodne i chłodne, ale na swój sposób szczęśliwe: pasał krowy, lepił z gliny figurki, zbierał okazy natu- ry, rysował i rzeźbił. Jako dziewięciolatek trafił do Szkoły Powszechnej w Majdanie. Dzięki nauczycielce Helenie Ostrowskiej i stypendiumCzartoryskich, cztery lata póź- niej Adam został przyjęty do Gimnazjum w Jarosławiu, które ukończył jako ponad- przeciętny uczeń z promocją do studiów na Uniwersytecie. CHRZEST BOJOWY W 1913 r. Adam Gruca rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Wybuch I wojny światowej spowodował, że Gruca musiał przerwać studia i wcharakterze sanitariusza został wcielony do c.k. Armii Austro-Węgier- skiej. Pracującwszpitalachwojskowychnaj- pierw w Kalwarii Zebrzydowskiej, później wAndrychowie, po raz pierwszy spotkał się ze śmiercią i cierpieniem. Na ciężkimfroncie włoskimprzeszedł szybki kurs chirurgii. Pozakończeniu Iwojny światowej zgłosił się na ochotnika do powstającegoWojska Pol- skiego. Jako podlekarz otrzymał przydział do 6. Pułku Ułanów Kaniowskich i wziął udział w obronie Lwowa w 1918 r., wojnie bolszewickiej i kampanii litewskiej. Pod koniec grudnia 1919 r. wrócił do Lwowa, do SzpitalaWojskowego i udałomu się zali- czyć kolejny rok studiów. Służbaw34. Pułku Piechoty zaowocowała pierwszym wyna- lazkiem konstrukcyjnym, a mianowicie spe- cjalnie uformowanymi butami żołnierskimi dla piechurów. Od 1921 r. z tego typu obu- wia, zgodnie z założeniami Grucy, korzysta- ła piechota polska. DOKTORWSZECHNAUK LEKARSKICH Wiele lat służby wojskowej na pewno ukształtowały Adama Grucę i jako przy- szłego lekarza, jak również jako człowieka, a także spowodowały zainteresowanie się ortopedią, która powoli wyodrębniała się z chirurgii ogólnej. 24 czerwca 1922 r. – po dziewięciu latach od rozpoczęcia stu- diów – otrzymał w końcu dyplom ukoń- czenia studiów, który wręczył mu osobiście Rektor Uniwersytetu prof. Jan Kasprowicz. Jeszcze jako student podjął pracę na stano- wisku koasystenta w Klinice Chirurgicznej UJK pod kierownictwem światowej sławy prof. Hilarego Schramma. Sam Profesor pasjonował się ortopedią, ale nawał obo- wiązków nie pozwalał mu poświęcić się jej bez reszty. Widząc w zdolnym asystencie przyszłego ortopedę, skierował go na stu- dia dokształcające w prestiżowych i przo- dujących wówczas ośrodkach ortopedycz- nych w Bolonii, Paryżu i Londynie (A. Gruca był samoukiem – świetnie władał językiem francuskim, angielskim i włoskim). Mając takie możliwości, dr Gruca szybko uzyskał przewagę nad swoimi rówieśnikami, którzy znajdowali się jeszcze pod wpływem orto- pedii niemieckiej. W 1931 r., już jako ordynator Oddziału Chi- rurgicznego Szpitala Ubezpieczalni Spo- łecznej we Lwowie, odbył praktykę orto- pedyczną w Nowym Jorku. W wieku 45 lat został mianowany przez Prezydenta RP profesorem tytularnym i otrzymał zlecone wykłady z ortopedii na Wydziale Lekar- skim. W tym samym roku – 1938, zostaje ordynatorem Oddziału Chirurgii Dziecięcej w Szpitaliku Św. Zofii. Była to wysoce presti- żowa ordynatura i jak nieoficjalnie mówiło się w środowisku lwowskim – była promesą doobjęcia Katedry Chirurgii. I pewnie by tak było, gdyby nie wybuch II wojny światowej. POŻEGNANIE LWOWA W 1939 r. prof. Gruca został zmobilizowany i kierował chirurgią Szpitala Wojskowego nr 601 (w Gmachu Politechniki Lwowskiej). Po zajęciu Lwowa przez sowietów, później w 1941 r. przez Niemców, nadal prowadził oddział chirurgii oraz wykłady dla studen- O wielkości, albo – jak kto woli – boskości człowieka, świadczą jego czyny i to, co po sobie pozostawi. A profesor poświęcił się innym ludziom, ratując im życie czy stwarzając godne warunki do pracy i roz- woju naukowego.