ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach maj 2024 nr 309

Pro Medico maj 2024 25 Niejaglicza „ślepota” historii POTYCZKI Z HISTORIĄ Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL Pośród pamiątek zgromadzonych przez prof. Stefana Pojdę znalazłam, oprócz plakatu (bohatera poprzedniego numeru), kil- ka przedwojennych publikacji poświęconych jaglicy i„Przegląd trachomatologii oraz okulistyki społecznej”z marca-czerwca 1937 r. Tematyka nie dziwi, bowiem senior rodu dr Konrad Pojda był w latach 1928-1929 kierownikiemPrzychodni Przeciw- jagliczej wKlinice Ocznej wPoznaniu oraz lekarzem trachomatologiemnawojewództwo poznańskie. Plakat i broszury łączy jedno nazwisko, niestety dzisiaj zupełnie zapomniane – dr. Mariana Henryka Zacherta. Fot. KBF Pierwszym, który wytoczył „ciężkie działa” przeciwko tej podstępnej chorobie był prof. Emanuel Machek (1852-1930), okre- ślany dzisiaj mianem twórcy polskiego programu leczenia jaglicy. Jeszcze pod koniec XIX w. zainicjował badania staty- styczne jej występowania na terenie Gali- cji, ogłaszając w 1894 r. statystykę wraz z mapą nasilania się choroby. Z jego inicja- tywy powstało Rozporządzenie Prezyden- ta RP z 22 marca 1928 r. o zwalczaniu jagli- cy. Prof. Machek ulepszył także technikę operacyjną powikłań powiekowych na tle jaglicy, stosując własną metodę plasty- ki wolnego brzegu powiekowego, czym zyskał europejski rozgłos. Natomiast głównym organizatorem pań- stwowego programu zwalczania jaglicy, w tym ośrodków diagnozujących i leczą- cych jaglicę oraz uznanym międzynaro- dowym ekspertem w tej dziedzinie, był dr Marian Henryk Zachert (1894-1944). PRZEZ CHEMIĘ DO MEDYCYNY Marian Zachert urodził się w Częstocho- wie w 1894 r. Karierę zawodową wiązał początkowo z chemią – w 1913 r. rozpo- czął studia na Wydziale Chemii Politech- niki Lwowskiej. Jednak cztery lata póź- niej przeniósł się do Krakowa na Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego. W ostatnim roku I wojny światowej wstąpił jako ochotnik do Polskiej Organizacji Woj- skowej, a opuścił ją w 1920 r. w stopniu porucznika. Trzy lat później, już z dyplo- mem lekarza, rozpoczął swoją zawodową karierę jako asystent wybitnego diagnosty prof. Kazimierza Majewskiego (1878-1959) w Klinice Chorób Oczu UJ w Krakowie. Pełnił także w tym czasie obowiązki ordy- natora Zakładu Leczniczego UJ dla Dzieci Jagliczych. Zakład został założony w 1918 roku przez prof. dr. Emila Godlewskiego, biologa UJ – komisarza do zwalczania epidemii w Polsce i prof. dr. Kazimierza Majewskiego, który w latach 1919-1949 kierował leczeniemdzieci chorych na jagli- cę. Okres międzywojenny Witkowice prze- trwały jako jedyny Szpital przeciwjagliczy w Polsce i placówka prowadząca szkolenia dla lekarzy. Podczas XI Zjazdu Okulistów Polskich we Lwowie (1924 r.) dr Zachert przedstawił opis swojego ulepszenia elek- tromagnesu i operacji elektromagnetycz- nej oka. STYPENDYSTA ROCKEFELLERA Dlaczego zainteresował się trachomą? Pewnie dlatego, że był ambitny, a jaglica była ogromnym wyzwaniem. Zdolny i pra- cowity doktor, jako stypendysta Fundacji Rockefellera, której celem jest wspieranie „dobra ludzkości na całym świecie”, podró- żował po Francji, Tunezji, Egipcie, Jugosła- Muzeum Historii Medycyny i Farmacji Śląskiej Izby Lekarskiej – ze zbiorów prof. dr. n. med. Stefana Pojdy – publikacje na temat jaglicy.