ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach marzec 2019 nr 257

17 Pro Medico • marzec 2019 Ból, zgodnie z definicją Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu, jest odczuwa- nym subiektywnie przykrym i negatywnym wrażeniem zmysłowym i emocjonalnym. Przyczyną bólu mogą być między innymi bodźce uszkadzające tkankę lub zagrażają- ce uszkodzeniu. Ponieważ ból jest uczuciem subiektywnym, to w różny sposób działanie tych samych czynnikówmoże być odczuwa- ne jako ból bardzo silny, silny lub niewielki, a nawet, mimo uszkodzenia tkanek, jak to zdarza się w polineuropatiach cukrzyco- wych, wystąpić jego brak. Ból jest istotnym czynnikiem stymulującym poszukiwanie przez cierpiącego drogi do jego usunięcia. Usunięcie bólu może odbywać się na pozio- mie autoterapii lub terapii przez celowane działania medyczne. Niestety, zarówno dla pacjenta, a już szczególniedla lekarza, ocena natężenia bólu w związku z jego subiektyw- nością nie jest łatwa. Aby przybliżyć obiekty- wizację intensywności bólu, wprowadzono kilka metod opartych na jego przypisaniu przez pacjenta skalom numerycznym, lub – zwłaszcza dla dzieci – skalom obrazkowym. Umożliwiają one nie tylko porównanie bólu dla różnych jednostek chorobowych, ale także ocenę, co ważne w zindywidualizowa- nej dla chorego skuteczności terapii. Najczę- ściej w medycynie używana jest skala VAS ( Visual Analog Scale ). Skala ta ma 10 punk- tów oceny, w której 10 to ból nie do wytrzy- mania, a 0 jest jego brakiem. Inną formą, często używaną przez pacjen- tów jest słowna forma opisywana pięcio- ma stopniami: brak bólu, słaby ból, umiar- kowany ból, silny ból oraz ból nie do zniesie- nia. Napisanie fachowej literatury na temat bólu zajęłoby tomy, podobnie jak opisanie walki z nim, ponieważ walka z bólem odby- wa się różnymi metodami. Pierwszą z nich jest nauczenie chorego takiej pozycji, w któ- rej ból staje się mniejszy lub znika. Ta for- ma walki z bólem stosowana jest często w początkowymokresie samodzielnie przez pacjentów i czasem podczas rehabilitacji zwłaszcza w przewlekłych bólach układu kostno-stawowego. Pewnymrozwinięciemtejmetodyjestwyko- rzystanie mechanicznego działania masażu do walki z bólem, co w wielu przypadkach, zwłaszcza w przypadku dolegliwości prze- wlekłych, spowodowanych zmianami zwy- rodnieniowymi może przynosić pozytywny efekt. Zwyklenastępnymetapem, współcze- śnie często nadużywanym, jest stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak aspiryna, paracetamol czy buta- pirazol. Stosowanie tych leków w nadmia- rze może powodować uszkodzenie struk- tur wewnętrznych organizmu, do których należą między innymi owrzodzenia żołądka Never ending medical story. BÓL Istnieje współcześnie szansa, aby w niektórych przypadkach zastąpić niesterydowe leki przeciwzapalne metodami medycyny fizykalnej, któ- re oprócz tego, że nie dają przyzwyczajenia i istotnych efektów ubocz- nych, są jeszcze relatywnie tanie. Ostatnie lata to wprowadzenie do leczenia bólu zmiennych pól magnetycznych i laseroterapii niskoenergetycznej. i dwunastnicy z możliwością wystąpienia z tych owrzodzeń krwawień, uszkodzenie wątroby czy nawet poważne uszkodzenia nerek. Popularność tych leków w świecie jest tak duża, że Światowa Organizacja Zdro- wia pilnie poszukuje innych metod, do któ- rych współcześnie w dobry sposób wpisują się metody fizykalne. Wreszcie, występowa- nie silnych bólów przewlekłych, zwłaszcza w chorobach nowotworowych, prowadzić może do stosowania leków narkotycznych, co może powodować uzależnienie, skutku- jące pojawieniem się innych dolegliwości. W historii zwalczania bólu przez ostatnie tysiąclecia pojawiły się również zioła i zna- na z medycyny chińskiej akupunktura, natomiast ostatnie lata to wprowadzenie do leczenia bólu zmiennych pól magnetycz- nych i laseroterapii niskoenergetycznej. W badaniach zwierząt doświadczalnych, u którychwsposób sztuczny spowodowano ból stawu biodrowego, podając do niego silną substancję drażniącą i porównano sku- teczność przeciwbólowego działania morfi- ny i zmiennych pól magnetycznych, wyka- zano skuteczność obu metod, a nawet dłuż- sze utrzymywanie efektu analgetycznego pozastosowaniuzmiennychpółmagnetycz- nych. Autorzy artykułu od ponad dwudzie- stu lat stosują tę formę terapii, a na podsta- wie badań doświadczalnych i opublikowa- nych prac na cierpiących pacjentach, tą dro- gą terapeutyczną podążyło wiele ośrodków w kraju i świecie. Do najnowszych osiągnięć, jakże znaczących, należy znacząca redukcja bólu towarzysząca zrostom pooperacyjnym w jamie brzusznej, gdzie w skali VAS obser- wowano zmniejszenie nasilenia bólu od 100 do 60%. Te korzystne wyniki potwierdzono obserwując u tych chorych znaczącą popra- wę jakości życia ocenianą Europejską Skalą Jakości Życia ( EuropeanQuality of Life) . Jak widać, istnieje współcześnie szansa, aby w niektórych przypadkach zastąpić działają- ce przeciwbólowo niesterydowe leki prze- ciwzapalne metodami medycyny fizykalnej, które, prócz tego, że nie dają przyzwyczaje- nia i istotnych efektów ubocznych są jeszcze relatywnie tanie. Nie jest to bez znaczenia, zwłaszcza współcześnie, gdy starzejące się społeczeństwo cierpi z powodu zmian zwyrodnieniowych, adekwatnych do wie- ku, a część tego społeczeństwa nie należy do zamożnych. Prof. dr hab. n.med. Aleksander Sieroń dr h.c. multi Prof. dr hab. n. med. Karolina Sieroń