ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach marzec 2021 nr 277

17 Pro Medico • marzec 2021 Z TEKI RZECZNIKA Co zrobić z agresywnym pacjentem? „Pan doktor mnie przyjmie, wiem, że Panu chodzi o kasę...”. „Musi mi Panwypisać te leki, bo zawsze je bra- łam...”. „Musi mnie Pan przyjąć, bo płacę składki...”. „Nie obchodzi mnie, że Pan ma dużo pacjentów, Pan nie wie, kim jestem i gdzie napiszę skargę...”. „Natychmiast muszę mieć zaświadczenie o takiej treści...”. Stefan Kopocz OkręgowyRzecznik OdpowiedzialnościZawodowej Nie dajmy się zdominować prawom pacjenta, które w polskim prawodawstwie są bardzo mocno rozbudowane. Lekarze mogą i powinni się bronić w sytuacjach konfliktowych, aby chronić swoją autonomię i autorytet. To tylko nieliczne przykłady zachowań pacjentów w gabinecie lekarskim, a do tego często okraszone podniesionym tonem, wyrazami nienadającymi się do cytowania lub trzaskaniem drzwiami. To są przykłady agresji, z którymi lekarze spotykają się wcale nierzadko. Wydawało by się, że w okresie pandemii emocje ludzkie ule- gną wyciszeniu, zapanuje zrozumienie dla pracy lekarzy, ale nic bardziej mylnego. Skargi na lekarzy, którzy nie chcą realizować zachcianek pacjentów, rosną w ostat- nim okresie. Co zatem robić? Jak się bronić przed takim zachowaniem? Jak wynika ze skarg, które napływają do OROZ, z agresywnym pacjentem najczęściej mają do czynienia lekarze pogotowia ratunkowego, pracujący w POZ oraz w szpitalnych oddziałach ratunkowych. Daje się tam również zauważyć bardziej niepokojące zja- wisko – agresję wobec współpracow- ników. Mam świadomość, że pracujący na tzw. pierwszej linii frontu są prze- ciążeni obowiązkami, narażeni na ciągły stres i nie wszyscy potra- fią sobie w odpowiedni sposób z tym poradzić. Co zatem robić, gdy spotykamy się z objawami agresji szeroko rozumianej? Po pierwsze koniecznie sporządzić notatkę z takiego zdarzenia, poinformować o zdarzeniu przełożonego lub współpracowni- ka. Pamiętajmy, że lekarz ma prawo do niepodjęcia się leczenia pacjenta lub odstąpienia od leczenia. W przypadku odstąpienia od leczenia zgodnie z art. 38 ust. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz odstępujący od leczenia pacjenta powi- nien ten fakt uzasadnić i odnotować w dokumentacji medycznej. Jednakże przepisy nie przewidują takiego wymogu w przypadku odmowy podjęcia leczenia; co można uzasadniać brakiem doku- mentacji medycznej, której jeszcze nie założono, a w której lekarz mógłby dokonać odpowiedniego wpisu. Dla własnego bezpie- czeństwa należy jednak sporządzić notatkę służbową opisującą zaistniałą sytuację. Ponieważ agresja budzi agresję – w przypadku sytuacji konflikto- wej dobrze jest pamiętać, aby samemu nie stać się agresywnym. Zatem: zachować spokój, nie dać się sprowokować, nie okazywać strachu, nie polemizować z pacjentem, nie przejawiać tzw. zacho- wań konfrontacyjnych. Obecna rola lekarza jest trudna, bo nie jest on już jedyną wyrocznią. Pragnę zwrócić po raz kolejny uwagę na zna- czenie dokumentacji medycznej. Zapi- sy w niej oraz załączone notatki mogą być niezwykle ważnym elementem dowodowym w każdym postępowa- niu, a w przypadkach konfliktowych szczególnie. Jest ona (dokumentacja) dowodem obiektywnym, ponieważ z reguły powstaje jeszcze przed złoże- niem skargi. Wracając jednak do roli czynnego udziału pacjenta w procesie leczenia. „Największym nakazem etycznym dla lekarza jest dobro chorego” – tyle KEL art. 2 pkt 2. Jako uczestnik licznych spotkań i szkoleń z udziałem prawników coraz częściej z ich ust słyszę, że aktual- ność tego nakazu może być wątpliwa. W świetle nowych norm prawnych może powinno brzmieć „Voluntas aegroti suprema lex esto” (wola pacjenta najwyższym prawem). Nie dajmy się jednak zdominować prawom pacjenta, które w pol- skim prawodawstwie są bardzo mocno rozbudowane. Lekarze mogą i powinni się bronić w sytuacjach konfliktowych, aby chro- nić swoją autonomię i autorytet. Dlatego koniecznym jest ustalenie precyzyjnych reguł postępo- wania, którymi mogliby kierować się pracownicy ochrony zdro- wia w konfrontacji ze zjawiskiem agresji.