ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach marzec 2024 nr 307

Pro Medico marzec 2024 24 Prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz Literackie korzenie eponimówmedycznych Terminy utworzone od nazw własnych często goszczą w medycynie. Oprócz znanych lekarzy upa- miętnionych przez eponimy z ich nazwiskiem, czasami fikcyjne postacie literackie były źródłem powstania eponimów. Przytoczone poniżej eponimy są stosunkowo rzadko wspominane w pol- skiej literaturze medycznej. ZESPÓŁ YENDL W bazie Pubmed około 30 publikacji dotyczy zespołu określanego jako „Yentl syndrome” (zespół Jendl). Yendl to żeńskie imię tytu- łowej postaci opowiadania (i sztuki teatralnej oraz filmu na nim opartego) pióra Isaaka Bashervisa Singera („Yendl, the Yershiva boy”). Akcja opowiadania toczy się na ziemiach polskich w miasteczku Bychawa (województwo lubelskie), będącym „Aszkenazi sztetl” czyli miejscowością zamieszkałą w większości przez ludność żydowską. Yendl Mendel jest córką rabina, który naucza w jesziwie – talmudycznej szkole, dostępnej tylko dla chłopców. W domu, Yendl otrzymuje w tajemnicy nauki od ojca i jest nimi zafascyno- wana. Po śmierci ojca, Yendl przebiera się za chłopca i pod imie- niem Anshel zdobywa dużą popularność w szkole. W 1991 r. Ber- nardine Healy opublikowała pracę wskazującą na cenę, jaką płacą kobiety za odmienność symptomatologii i przebiegu zdarzeń ser- cowo-naczyniowych używając terminu „Yendl syndrome” (Healy B. The Yentl syndrome. N Engl J Med. 1991;325:274–276). Zapo- czątkowało to szereg działań, takich jak opracowanie odmiennych rekomendacji, skal ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych i ogól- nie zwrócenie uwagi na zależne od płci odmienności przebiegu niektórych chorób. ZESPÓŁ PICKWICKA Charles John Huffam Dickens w latach 1836-1837 ogłosił jedną z najbardziej znanych książek „Klub Pickwicka” (The Posthumous Papers of the Pickwick Club). U bohatera książki – rolnika o prze- zwisku Fat Jose, występowały zaburzenia oddychania związane z otyłością, ujawniające się podczas czuwania i wynikające z hiper- kapnii. Zasypiał on po jedzeniu, był bardzo otyły i często był senny. W 1956 r. autorzy amerykańscy wprowadzili nazwę „pickwickian syndrome”, czyli zespół Pickwicka (Burwell CS, Robin et al. Extreme obesity with alveolar hypoventilation: A pickwickian syndrome, Am J Med. 1956; 2811-2818). Z czasem nazwę zastąpiono okre- śleniem„otyłość z zespołem hipowentylacji”, ponieważ u chorych występują bezdechy podczas snu. ZESPÓŁ ROSZPUNKI Bracia Jacob i Wilhelm Grimm to zasłużeni językoznawcy, odkryw- cy praw rządzących rozwojem języków indoeuropejskich, ale czę- ściej znani jako autorzy baśni. Jedna z nich, znana jako „Roszpun- ka”opisuje piękną dziewczynę o długich włosach zamkniętą przez czarownicę w wieży bez schodów, do której można było się tylko dostać wciągając się po długich spuszczonych z wieży włosach pięknej Roszpunki. Po odkryciu przez czarownicę miłości królewicza do Roszpunki, zła wiedźma obcięła jej włosy. W 1956 r. Vaughan i wsp. opisali stan chorobowy, nazwany zespołem Roszpunki (Rapunzel syndrome) (Vaughan ED Jr, Sawyers JL, H.W. Scott HW Jr. The Rapunzel syn- drome – an unusual complication of intestinal bezoar. Surgery. 1968; 63:339-343) polegający na chorobliwym połykaniu włosów przez młode kobiety i tworzeniu się bezoarów w ich przewodach pokarmowych. Pickwick według XIX-wiecznej grafiki.