ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2018 nr 253

11 Pro Medico • październik 2018 wskazuje na wolę pacjenta poddania się określonym czynnościom medycznym oraz w formie pisemnej w odniesieniu do: • zabiegu operacyjnego oraz metod leczenia lub diagnostyki stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta, • eksperymentumedycznego. ZAKRESPRAWNIESKUTECZNEJZGODY Jak wskazuje ustawodawca, zgoda, o któ- rej mowa w niniejszym tekście, odnosi się do „dalszych świadczeń zdrowotnych”, które mogą zostać poprzedzone badaniami podstawowymi. W takim ujęciu przyjmuje się, że w przypadku konieczności przepro- wadzenia u pacjenta, niezależnie od jego wieku czy stanu świadomości, podstawo- wych badań, dozwolone jest ich wykonanie bez wymogu uzyskania zgody, w tym zgo- dy przedstawiciela ustawowego czy sądu opiekuńczego. Należy przy tym podkreślić, że mianem badań podstawowych określa się najbardziej podstawową postać czynno- ści lekarza, polegającą na oględzinach ciała i badaniu fizykalnym. Równocześnie w art. 33 oraz art. 34 ust. 7 i 8 ustawy o zawodach lekarza i lekarza denty- sty wskazuje się, że dopuszczalne jest wyko- nanie przez lekarza zabiegu medycznego za domniemaną zgodą pacjenta, a zasada ta odnosi się do zabiegów prostych, przy czym samo pojęcie prostych zabiegów nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Natomiast w przypadku zabiegów o pod- wyższonym ryzyku dla pacjenta – niezależ- nie od tego, czy są to zabiegi diagnostyczne, czy terapeutyczne – niezbędne jest uzyska- nie od pacjenta pisemnej uświadomionej zgody na jego wykonanie. Należy w tym miejscu wskazać także na sytuacje szczególne. Jak zaznaczono w art. 33 ustawy o zawodach lekarza i leka- rza dentysty, możliwe jest wykonanie bada- nia lub udzielenie pacjentowi innego świad- czenia zdrowotnego bez uzyskania jego zgody, jeśli: • pacjent wymaga niezwłocznej pomo- cy lekarskiej, a jakakolwiek zwłoka wynikająca z konieczności uzyskania zgody pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego lub sądu opiekuńczego mogłaby wiązać się z bezpośrednim zagrożeniem zdrowia lub życia tego pacjenta, • lekarz przy zaistnieniu powyższych przesłanek skonsultuje się w sprawie udzielenia świadczenia pacjentowi bez uzyskania zgody z innym leka- rzem. Choć wspomniany obowiązek konsultacji nie ma bezwzględnego charakteru, lekarz prowadzący pacjen- ta powinien dołożyć wszelkich starań, aby doprowadzić do takich konsultacji, • udzielenie świadczenia medyczne- go bez uzyskania zgody musi zostać odnotowane w dokumentacji medycz- nej tego pacjenta, a okoliczności, w jakich doszło do przeprowadzenia zabiegu czy wykonania innej procedu- ry medycznej powinny zostać dokład- nie i jednoznacznie opisane. Zrealizowanie wymienionych powyżej przesłanek uprawnia lekarza do podjęcia czynności medycznych bez uprzedniego uzyskania zgody, nawet w sytuacji, gdy realizowane będą świadczenia wiążące się z podwyższonym ryzykiemdla pacjenta. Z kolei pisemna zgoda pacjenta powin- na ściśle określać rodzaj zabiegu, któremu ma się poddać ten pacjent, a także wska- zywać konkretną metodę jego wykonania z ewentualną klauzulą możliwości rozsze- rzenia zabiegu, jeśli zajdą ku temu prze- słanki. Konieczne jest także zawarcie w niej oświadczenia pacjenta o zapoznaniu się przed jej podpisaniem z typowymi i przewi- dywalnymi możliwymi powikłaniami, powi- kłaniami nietypowymi dla danego zabiegu oraz ryzykiem zabiegu i jego następstwami. Aby zgoda pacjenta była w pełni świadoma, warto umieścić na formularzu zgody adno- tację dotyczącąmożliwości zadawania przez pacjenta pytań. Koniecznym jest zapamięta- nie, iż w przypadku zabiegów operacyjnych zgodę od pacjenta osobiście powinien ode- brać lekarz wykonujący dany zabieg. Daje to pacjentowi znaczną pewność zadawania wyczerpujących pytań i uzyskania konkret- nych, zgodnych ze stanem faktycznym, odpowiedzi. Zgoda powinna być potwier- dzona własnoręcznym podpisem pacjenta oraz podpisem lekarza. Podpisanie przez pacjenta zgody na proce- durę medyczną sprawia, że działania lekarza stają się legalne. Ponadto, oprócz przypisa- nia zachowaniu lekarza znamion legalnego działania, zgoda powoduje automatycz- ne rozłożenie ryzyka zabiegu leczniczego pomiędzy lekarza a pacjenta, czyniąc rów- nocześnie pacjenta współodpowiedzialnym za przebieg procesu leczenia. W świetle aktualnego orzecznictwa przyjmuje się zaoczywiste, że zaakcepto- wanie przez pacjenta ryzyka związanego z procedurąmedyczną dotyczy tylko nie- zawinionego działania lekarza w ramach postępowania leczniczego i nie zwalnia go z odpowiedzialności za szkody spo- wodowane nieudolnością, niezręczno- ścią, niestarannością, brakiem wiedzy w danym zakresie czy brakiem odpo- wiednich kwalifikacji. Istotne znaczenie w tym względzie ma sta- nowisko SN, zgodnie z którym ryzyko, jakie bierze na siebie pacjent, wyrażając zgodę na procedurę medyczną, obejmu- je tylko zwykłe powikłania pooperacyj- ne. Nie można uznać więc, że taka zgoda obejmuje również komplikacje powstałe wskutek pomyłki lekarza . Współodpowie- dzialność pacjenta za leczenie powoduje zabezpieczenie prawidłowego wykonywa- nia profesji medycznej i pozwala utrzymanie swoistej równowagi w stosunkach pacjent – lekarz, w których to zazwyczaj pacjent znaj- duje się w zdecydowanie słabszym położe- niu ze względu na brak wiedzy medycznej, jaką posiada lekarz. Dr n.med.,mgr prawaAnnaRej-Kietla Mgr prawa EdytaPrzybyłek Piśmiennictwo 1. Dukiet-Nagorska T., Stan wyzszej koniecznosci wdziałalnosci lekarskiej. Prawo iMedycyna2005; 19: 22. 2. Kubiak R., Wykonanie zabiegu medyczne- go za zgodą domniemaną [dostęp on-line: 26.07.2018]. 3. Migdalska M., Zgoda pacjenta na zabieg lecz- niczy.Elementyprawne,RocznikiNaukPrawnych 2010; 20 (1): 141-154. 4. NesterowiczM., Prawomedyczne. Torun 2000. 5. Swiderska M., Zgoda pacjenta na zabieg medyczny. Torun 2007. 6. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2018 poz. 617). 7. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. 2017 poz. 1318). Fot. Obraz licencjonowany przez Depositphotos.com/Drukarnia Chroma