ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2018 nr 253

31 Pro Medico • październik 2018 W centrum stolicy Bułgarii, niedale- ko Biblioteki Narodowej im. św. Cyryla i Metodego, znajduje się Park Lekarzy (Doktorskata Gradina ), w środku którego wystawiono Pomnik Lekarzy ( Doktorskij pamjatnik ). Pod tą nazwą kryje się monu- ment w kształcie czworobocznej pirami- dy o ściętym szczycie, na której wyryto nazwiska 528 lekarzy i sanitariuszy, któ- rzy zginęli na ziemi bułgarskiej, walcząc po stronie rosyjskiej w wojnie rosyjsko-tu- reckiej w latach 1877-1878. Pomnik zbu- dowany został w 1883 r. według projektu rosyjskiego architekta Antoniego Osipo- wicza Tomiszko (1851-1906) przezWłocha Luigi Farabosi. Każda z czerech ścian pira- midy odpowiada miejscu najcięższych bitew toczonych na ziemi bułgarskiej. Są to bitwy: pod Meczką, obrona twierdzy Plewen, bitwa w pobliżu Płowdiw i trzy- krotny krwawy szturm przełęczy Szipka. Nazwiska zmarłych lekarzy i sanitariuszy wyryto na płytkach z piaskowca, a całość konstrukcji jest z granitu. Dół pomnika uzupełniają wieńce wykonane z brązu i tablice z symbolami medycznymi. Każ- dego roku, 3 marca, czyli w rocznicę pod- pisania traktatu w San Stefano, odbywa się złożenie kwiatów po pomnikiem. Park Lekarzy jest stosunkowo mały. Zbu- dowany jest na terenie, na którym w cza- sach antycznych znajdowała się świątynia Zeusa, której nieliczne pozostałości prze- trwały do dzisiaj. Mały park tworzą duże stare drzewa, przede wszystkim reliktowe miłorzęby dwuklapowe czyli Ginko bilo- ba . Dzielnica, w której znajduje się park, od lat stanowi luksusową część miasta, zamieszkałą przez artystów, w pobliżu można znaleźć sympatyczne kafejki. POLACY A WOJNA ROSYJSKO-TUREC- KA 1877-1878 Wojna 1877-1878 toczyła się pomiędzy Rosją a Turcją i ma wiele powiązań z histo- rią Polski. Z jednej strony dalej ożywiała nadzieje emigracji na wyzwolenie ziem polskich okupowanych przez Rosję, cze- go wyrazem był udział Polaków w armii tureckiej. Ten fragment historii jest sto- sunkowo dobrze znany. Za to niewiele wiadomo o udziale Polakóww armii rosyj- skiej, a był on niemały. Wg oficjalnych danych w 1876 r. w armii rosyjskiej służyło 64 883 żołnierzy urodzonych w Króle- stwie Polskim, co stanowiło 9,36% jej skła- du. Jeżeli w początkowych działaniach wojennych wzięła udział połowa carskiej armii, to oznacza, że w wojnie uczestni- czyło początkowo około 30-35 tys. żołnie- rzy z Królestwa Polskiego. Do tego nale- ży dodać rezerwistów zmobilizowanych w listopadzie 1876 r. i kwietniu 1877 r. Po dodaniu 17 tysięcy rezerwistów z Kró- lestwa Polskiego okazuje się, że w wojnie rosyjsko-tureckiej wzięło udział ok. 50-55 tysięcy Polaków… Wielu Polaków służących w carskiej armii mogło też pochodzić z innych terenów Imperium Rosyjskiego. Nie brakło ich w szeregach oficerskich i na pewno wśród personelu Rosyjskiego Czerwonego Krzy- ża, zapewniającego opiekę medyczną armii (na czele służb medycznych Rosji stał słynny chirurg rosyjski Michał Iwano- wicz Pirogow). Pomnik lekarzy w Sofii czeka jeszcze na swoje opracowanie w aspekcie pol- skich nazwisk, jakie na nim umieszczono. Spacerując po Parku Lekarzy, odczytywa- łem nazwiska poległych, niektóre z nich sugerowały, iż są nazwiskami Polaków, np.: Kaczorowski, Dziuba, Kiparski, Drzewicz- Pokrowski, Sosna... Zostawiam ten temat historykom do dalszych poszukiwań. ZMIANY POWOJNIE Wojna rosyjsko-turecka przyniosła istotne zmiany w Europie. Rosja uzyskała cześć Besarabii. Serbia, Rumunia i Czarnogóra powiększyły swoje terytoria kosztem Impe- rium Otomańskiego, powołano Księstwo Bułgarii, a Ormianom obiecano reformy w Armenii. Wojna rosyjsko-turecka toczyła się także na froncie kaukaskim, gdzie Rosja istotnie powiększyła swoje ziemie. ORDER CZERWONEGO KRZYŻA DLA NIEWIAST I DZIEWCZĄT Ciekawostką związaną z omawianą wojną jest ustanowienie przez cara Aleksandra II, zaraz po wojnie, pierwszego rosyjskiego odznaczenia dla kobiet Orderu Czerwone- go Krzyża dla Niewiast i Dziewcząt ( Orden Krasnogo Kresta dlja zenszczin i diewoczek ). Order przyznawany był sanitariuszkom, które wyróżniły się podczas wojny w opie- ce nad rannymi. Był wzorowany na analo- gicznym orderze pruskim i był pierwszym odznaczeniem, jakie mogły w Rosji otrzy- mać kobiety (poza Orderem św. Katarzyny przyznawanym damom dworu). Sanita- riuszki jednak nie były zaliczane do człon- ków armii i dlatego ich nazwiska nie znala- zły się na omawianym pomniku. Tekst i zdjęcie Eugeniusz Józef Kucharz Pomnik lekarzy w Sofii Medyczne ślady na szlakach wędrówek po świecie Pomniki upamiętniające wojny najczęściej honorują pamięć wielkich dowódców lub liczbę bezimiennych ofiar. Do rzadkich wyjątków należą pomniki zachowujące pa- mięć personelu medycznego. Do takich pomników należy, znajdujący się Sofii, Po- mnik Lekarzy. Pomnik lekarzy w Sofii.