ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2019 nr 263

13 Pro Medico • październik 2019 kriogenicznych dla wywołania i wykorzy- stania fizjologicznych reakcji na zimno w celu wspomagania leczenia podstawo- wego i ułatwienia leczenia ruchem. ZABIEGI Zabiegi kriostymulacji ogólnoustrojowej przeprowadzane są w specjalnie zbudo- wanych kriokomorach. Podczas zabiegu temperatury kriogeniczne aplikowane są na całe ciało pacjenta. Do schładzania kriokomór używa się ciekłego azotu lub ciekłego powietrza. Kriokomory produ- kowane są w różnych rozmiarach, od jed- noosobowych do krikomór, które mogą pomieścić 5-6 osób. W ostatnich latach dużą popularnością cieszą się kriokomory mobilne, szczególnie w medycynie spor- towej. Najczęściej kriokomora zbudowana jest z przedsionka, w którym utrzymywana jest temperatura -60°C oraz z kriokomo- ry właściwej, o zakresie temperatur krio- genicznych od -110 do -160°C. W przed- sionku pacjenci przebywają przez około 30 sek. – celem adaptacji do temperatur kriogenicznych, następnie przechodzą do części właściwej kriokomory. Czas trwania pojedynczego zabiegu w krioko- morze właściwej wynosi od 1 do 3 min. Czas zabiegu i temperatura są ustalane przez lekarza, w zależności od indywidu- alnej reakcji pacjentów na temperatury kriogeniczne. W trakcie zabiegów krio- stymulacji ogólnoustrojowej części ciała najbardziej narażone na działanie tempe- ratur kriogenicznych wymagają zabezpie- czenia przed zimnem. I tak: ręce są chro- nione wełnianymi rękawicami, golenie wełnianymi skarpetami, stopy drewniany- mi sabotami, małżowiny uszne opaską lub czapką, a nos maską chirurgiczną wyście- laną gazą. Podczas zabiegów kriostymu- lacji ogólnoustrojowej ważne jest, aby temperatury kriogeniczne mogły oddzia- ływać na jak największy obszar naszego ciała. Im więcej termoreceptorów pobu- dzanych jest przez temperatury krio- geniczne, tym lepszy uzyskujemy efekt terapeutyczny zabiegu. Dlatego podczas zabiegu kriostymulacji ogólnoustrojowej mężczyźni są ubrani w spodenki, a kobie- ty w strój kąpielowy. Podczas zabiegu ważne jest także prawidłowe oddychanie. Wdech powinien być dwukrotnie krótszy, niż wydech i powinien odbywać się przez nos. KRIOSTYMULACJA OGÓLNOUSTROJOWA – stanowi podstawowy element tzw. kriorehabilitacji. Bezpośrednio po każ- dym zabiegu wykonywana jest kinezyte- rapia. Taka kolejność zabiegów pozwala na wydłużenie czasu i intensyfikację ćwiczeń. Temperatury kriogeniczne apli- kowane na całe ciało pacjenta wywołują w organizmie człowieka szereg korzyst- nych efektów: działanie przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, przeciwzapalne, powo- dują także obniżenie napięcia mięśni oraz wzrost siły mięśniowej. Zabiegi krioterapii ogólnoustrojowej wpływają także na układ hormonalny i immunologiczny oraz wyka- zują korzystny wpływ na wydolność fizyczną, poprawę nastroju, uczucie relak- sacji, ustąpienie uczucia zmęczenia oraz poprawę jakości zasypiania i snu. Ponad- to zabiegi kriostymulacji mają również korzystny wpływ na skórę. Po zabiegach obserwuje się poprawę jędrności, nawil- żenia, a także zmniejszenie cellulitu. W codziennej praktyce klinicznej kriosty- mualcja ogólnoustrojowa znajduje zasto- sowanie przede wszystkim w leczeniu schorzeń układu ruchu: reumatoidalne- go zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, choroby zwyrodnieniowej stawów obwodowych i kręgosłupa, zmian pourazowych narzą- du ruchu, osteoporozy oraz fibromialgii. Krioterapia ogólnoustrojowa jest także stosowana w schorzeniach układu ner- wowego, takich jak: niedowłady spastycz- ne, stwardnienie rozsiane, zespoły korze- niowe oraz zespoły depresyjne i nerwice wegetatywne. Ponadto zabiegi kriosty- mulacji ogólnoustrojowej znajdują szero- kie zastosowanie w medycynie sportowej w leczeniu zarówno ostrych, jak i prze- wlekłych urazów tkanek miękkich oraz w ramach odnowy biologicznej u zawod- ników czynnie uprawiających sport. W ostatnich latach coraz częściej kriosty- mulacja ogólnoustrojowa jest stosowana nie tylko w leczeniu różnych schorzeń, ale również u ludzi zdrowych jako metoda „ wellness ”, pozwalająca zachować dobry stan zdrowia i samopoczucie. PRZECIWSKAZANIA Jako przeciwwskazania do stosowania krioterapii ogólnoustrojowej obecnie wymienia się: klaustrofobię, nietolerancję zimna, krioglobulinemię, objaw Raynau- da, niedoczynność tarczycy, ostre scho- rzenia dróg oddechowych, choroby ukła- du sercowo-naczyniowego (niestabilna dusznica bolesna, niewydolność krążenia, groźne zaburzenia rytmu serca), zmiany skórne o charakterze ropno-zgorzeli- nowym, neuropatie układu współczul- nego, miejscowe zaburzenia ukrwienia i wychłodzenie organizmu, klaustrofobia oraz zaburzenia psychiczne w przypadku stosowania temperatur kriogenicznych ogólnoustrojowo jako czynniki unie- możliwiające nawiązanie odpowiedniej współpracy z chorym w trakcie zabiegu. Pacjenci do zabiegów krioterapii ogól- noustrojowej zawsze są kwalifikowani przez lekarza. Na podstawie zebranego wywiadu oraz badania fizykalnego, lekarz ocenia wskazania oraz ewentualne prze- ciwwskazania dyskwalifikujące chorego do tej formy leczenia, a także ustala para- metry terapeutyczne zabiegu oraz indy- widualny program kinezyterapii. Zazwyczaj cykl terapeutyczny kriostymuacji ogólnoustrojowej obejmuje 10-20 zabie- gów. Potwierdzono jednak w licznych bada- niach, że lepszy efekt terapeutyczny wiąże się z większą liczbą zabiegów. Zabiegi krioterapii ogólnoustrojowej są dobrze tolerowane przez chorych. Powikłania przy właściwej kwalifikacji pacjentów oraz dokładnym przestrze- ganiu czasu trwania i techniki zabiegu występują niezwykle rzadko, a do naj- częstszych należą odmrożenia. Prof. dr hab. n. med. Agata Stanek, Prezes Polskiego Towarzystwa Krioterapii. Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Angiologii i Medycyny Fizykalnej w Bytomiu, Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Podczas Kongresu upamiętniono 30-lecie powstania pierwszej kriokomory ogólnoustrojowej w Polsce. Na środku: prof. Agata Stanek. Fot. Z archiwum organizatorów III Kongresu Krioterapii