ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2019 nr 263

21 Pro Medico • październik 2019 Fake news , czyli fałszywa informacja CO TO JEST FAKE NEWS? Popularny słownik Collins Dictionary defi- niuje fake news jako fałszywe, często sen- sacyjne informacje rozpowszechniane pod pozorem wiadomości. To materiały przygotowane najczęściej na potrze- by internetu lub innych mediów, które wyglądają jak wiadomości, jednak nie przekazują sprawdzonych, rzetelnych informacji, a fałszywe historie. Leksykografowie słownika Collinsa, którzy monitorują korpus wielkości 4,5 miliarda słów ogłosili fake news słowem roku 2017. W tym czasie gwałtownie wzrosła czę- stotliwość używania tego terminu, które stało się stałym elementem retoryki wielu polityków, w tym m.in. Donalda Trumpa. Pierwsze użycie wyrażenia fake news datowane jest przez badaczy Collinsa na początek XXI w. Wtedy używano go w amerykańskiej telewizji do opisania fałszywych, często sensacyjnych informa- cji rozpowszechnianych pod przykrywką doniesień prasowych. Gwałtowny wzrost popularności nastąpił w 2015. Rok póź- niej fake newsy stały się jednymi z „boha- terów” amerykańskiej kampanii prezy- denckiej. NIE TYLKOW INTERNECIE Choć najczęściej kojarzone z internetem i mediami społecznościowymi, niepraw- dziwe i niepotwierdzone informacje pojawiają się i pojawiały także w innych tradycyjnych mediach. Paradoksalnie opublikowane w prasie lub zaprezen- towane w telewizji fałszywe informacje mają mocniejszy przekaz i przenoszą się szybciej, także w internecie, powołując się na źródło w tradycyjnych mediach. Fake newsy dystrybuowane są na różne sposoby. Ich największymi sprzymierzeń- cami są pośpiech, nadmiar informacji, brak weryfikacji źródeł i bezmyślne rozpo- wszechnianie informacji. Niejednokrotnie szokujący i przyciągający uwagę nagłó- wek wystarczy, by wiadomość w krótkim czasie została udostępniona tysiące razy. MEDIALNIE Ten termin w ostatnich latach zrobił zawrotną karierę. Posługują się nim politycy, naukowcy i dziennikarze. Zetknął się z nim niemal każdy internauta lub widz telewi- zyjnych programów informacyjnych. Czy jednak wiemy, co właściwie on oznacza? W 2017 r. media błyskawicznie obiegła informacja o rzekomej śmierci Tiny Tur- ner. Informacje początkowo pojawiały się na facebookowych profilach wielu osób, które cytowały artykuły z portali interne- towych i udostępniały ulubione utwory artystki. Informacja o śmierci Tiny pojawi- ła się także na fanpage’u programu infor- macyjnego TVP. Nawet redakcjom dużych mediów zdarzają się wpadki z weryfikacją źródeł. CELE I MOTYWY Pojęcie fake newsów jest dość szerokie i bardzo pojemne. Obejmuje działa- nia dezinformacyjne w różnych typach mediów (...) i dotyczą różnych sfer – zarówno polityczno-społecznej, jak i roz- rywkowej. Tworzone są przez różne oso- by, którym przyświecają odmienne cele. Motywacją do stworzenia fałszywych informacji może być zarówno chęć wpły- nięcia na wyniki wyborów, jak i zwiększe- nie zasięgów na stronie internetowej. Najczęstszym rodzajem fake newsów jest clickbait , czyli treść, która, poprzez sen- sacyjny nagłówek, często nieodzwiercie- dlający zawartości materiału, ma przycią- gnąć jak najszersze grono osób do witry- ny internetowej. Przykładem mogą być niepotwierdzone informacje o śmierci znanych osób. Tego typu szokujące i wzbudzające ogromne emocje informa- cje rozpowszechniają się niezwykle szyb- Największymi sprzymierzeńcami fake newsów są pośpiech, nadmiar informacji, brak weryfikacji źródeł i bezmyślne rozpowszechnianie informacji. Fot. Chroma Stock