ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2019 nr 263

Pro Medico • październik 2019 22 „Cenzury nie uprawia się już poprzez ograniczenie czy też eliminację, tylko poprzez zalew. Dziś, chcąc unicestwić jakąś informację, wystarczy natychmiast po niej podać inną.” Umberto Eco Warto wiedzieć W tekstach dziennikarskich zbyt często czytamy, nie wiedząc o tym, słowa napisane przez rzecznika prasowego danego urzędu czy insty- tucji, bo pojawiają się tam bez odpowiedniego oznaczenia (w kra- jach anglosaskich jest na to termin: „churnalism” , z ang. churn–ubijać ). To są nawet całe artykuły czy filmiki„od a do zet”przygotowane przez piarowców, ale sygnowane jako tekst dziennikarski. Redakcja dostaje tzw. gotowca, łącznie z tytułem, leadem, komentarzem, itd. i zamiesz- cza jako swój materiał prasowy. Czy to ma znaczenie? Owszem. Jesteśmy konsumentami – również treści dziennikarskich – i należy nam się, by wiedzieć, kto naprawdę to wyprodukował i z jakich składników. Co jeszcze się nam, medialnym konsumentom, należy? Oddzielenie informacji odkomentarza. Ten przepis nademokratycznedziennikar- stwo jest tak nagminnie łamany, że za jakiś czas może nikt nie będzie już pamiętał, o co chodzi. Tymczasem to proste: albo informacja, albo opinia, bo informacja nie powinna być zarazem sądem wartościują- cym. Jeżeli wypowiedź/tekst ma charakter informacji o faktach, pod- lega weryfikacji według kryteriów prawda/fałsz. Materiał prasowy powinien być więc tak sformułowany, by odbiorca w prosty sposób mógł odróżnić, gdzie kończy się informacja, a zaczyna komentarz. Dlaczego to ważne? Sformułował to jeden z wyroków sądowych (wyrok Sądu z dnia 29 listopada 2016 r., I CSK 715/15) i może być to podsumowanie wszelkich odstępstw od etyki dziennikarskiej w mediach: „ Społeczeństwo nie odnosi żadnej korzyści z wprowa- dzaniagowbłąd, dezinformacji i instrumentalnego traktowania.” GrażynaOgrodowska (Autorka była przez trzy kadencje członkiem Zarządu Głównego Stowarzy- szenia Dziennikarzy Polskich w Warszawie, w tym wiceprezesem tego Sto- warzyszenia, oraz – przez kilka kadencji – prezesem śląskiego Oddziału SDP wKatowicach.) ko, zwiększając tym samym zasięgi publi- kujących je stron. Innym rodzajem fałszywych informacji są treści o charakterze politycznym. Tego rodzaju fake newsy mogą być elemen- tem wojny propagandowej z zagranicy lub wewnętrznych rozgrywek politycz- nych danego państwa. Po fali fake new- sów towarzyszącej kampanii wyborczej w USA, wszczęto śledztwo w sprawie wpływów Rosji. Fake newsy to ogólnoświatowy problem. Z sondażu przeprowadzonego w 2018 r. przez Instytut Badania Opinii Doxa wyni- ka, że 40%Włochów nie rozpoznaje fałszy- wych informacji. Przed wyborami wpro- wadzono tam nawet „Czerwony przycisk”, czyli specjalną stronę, służącą do zgłasza- nia fałszywych informacji w sieci. Często publikowane są także fake new- sy o charakterze biznesowym, których celem jest uderzenie w konkurencję. Przy- kładem biznesowej dezinformacji może być fałszywa informacja o tym, że w sieci kawiarni Starbucks w USA rozdawana jest darmowa kawa nielegalnym imigrantom. Informacja ta zbiegła się w czasie z dysku- sją dotyczącą problemu migracji w Sta- nach. KONSEKWENCJE Dezinformacja może wyrządzić poważne szkody. Fake newsy mogą wpływać na biz- nes, politykę lub bezpośrednio uderzać w konkretne osoby poprzez fałszywe oskarżenia lub poniżanie. Według porta- lu BuzzFeed, podczas ostatniej kampanii wyborczej w USA najbardziej popularne fake newsy budziły większe zaangażowa- nie od najpopularniejszych informacji na Facebooku. Nic dziwnego, że najpopularniejsze medium społecznościowe na świecie postanowiło wypowiedzieć wojnę fake newsom . Portal stopniowo wprowadza narzędzia umożliwiające łatwiejsze zgła- szanie fałszywych informacji, usuwa nieautentyczne konta i dostarcza coraz więcej informacji na temat tego, dlacze- go użytkownik widzi konkretne posty na swojej tablicy. Również Twitter walczy z fake newsami . Zgłaszanie fałszywych lub obraźliwych wpisów na tym portalu jest niezwykle łatwe i intuicyjne. Twitter co jakiś czas masowo usuwa fałszywe konta lub obsłu- giwane przez boty, które automatycznie publikują treści w portalu. JAK BRONIĆ SIĘ PRZED FAKE NEWSAMI? Media społecznościowe wprowadza- ją nowe narzędzia służące filtrowaniu, oznaczaniu i zgłaszaniu fake newsów. Działania podejmowane przez Facebooka i Twittera choć pomagają wwalce z fałszy- wymi informacjami, nie zastąpią jednak krytycznego podejścia do czytanych lub oglądanych treści. Ważne jest, by zwracać uwagę na to, kto i gdzie publikuje treści, na kogo się powołuje i kim są jego źródła. Czytanie ze zrozumieniem – nie tylko nagłówków, ale całych artykułów, pewna doza kry- tycyzmu i sięganie do rzetelnych źródeł informacji pomagają w rozpoznawaniu fake newsów. Karolina Kociołek Autorka pracuje jako social media manager w jednej z największych agencji marketin- gowych. Zajmuje się komunikacją i mar- ketingiem w mediach społecznościowych. Publikuje w branżowych portalach i maga- zynach m.in. „Marketer+”, „Social Media Manager”, „Marketing Przy Kawie.” Źródła: https://www.theguardian.com/books/2017/ nov/02/fake-news-is-very-real-word-of-the- year-for-2017 https://www.theguardian.com/ us-news/2017/oct/30/paul-manafort-robert- mueller-donald-trump-russia-inquiry https://www.press.pl/magazyn-press/artyku- l/55061,krotki-przewodnik-po-fake-newsach https://prowly.com/magazine/fake-news-jak- facebook-zwalcza-nieprawdziwe-tresci/ https://www.pewinternet.org/2017/10/19/ the-future-of-truth-and-misinformation- online/ https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata, 2/wlochy-sondaz-wskazuje-ze-fake-news- moga-wplynac-na-wynik-wyborow, 812521. html https://www.buzzfeednews.com/article/ craigsilverman/viral-fake-election-news- outperformed-real-news-on-facebook https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/ twitter-ponownie-usuwa-falszywe-konta- dlaczego https://www.businessinsider.com/fake-news- starbucks-free-coffee-to-undocumented- immigrants-2017-8?IR=T