ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2023 nr 303

Pro Medico październik 2023 20 ROZMOWA Szukam eliksiru długowieczności Z prof. MichałemMasternakiem z University of Central Florida, który od 20 lat pra- cuje nad wynalezieniem leku na starość, rozmawia Piotr Biernat. – Panie profesorze, czego medycyna jeszcze niewie o starości? – Oj sporo. Kiedy zacząłem zajmować się tą tematyką, to traktowano proces starze- nia jako naturalne zjawisko. Mówiono mi – po co to badać? Teraz to podejście się zmie- niło. Okazało się, że w starzeniu się naszych organizmów jest dużo zjawisk, o których nie wiemy imusimy jebadać, bokażdy znas sta- rzeje się inaczej. Patrząc na wiek biologiczny widzimy, że jedna osoba np. po czterdziest- cemoże być zarówno dziesięć lat starsza lub o dziesięć lat młodsza. Badamy, dlaczego tak się dzieje i wciąż nie wiemy jeszcze, jak temu zapobiegać, szczególniew jaki sposób możemy opóźnić proces starzenia. – A czy starość to choroba, którą można wyleczyć, a przynajmniej zahamować? – Wciąż na ten temat trwa spór. W starze- niu dochodzi do procesu senescencji, czyli starzenia się komórek. Normalnie komórki uszkodzone, zużyte, podlegają naturalnej śmierci, co pozwala usuwać je z organi- zmu. Mechanizm ten dobrze działa u osób młodych. Badacze zaobserwowali jednak, że są komórki, które nie giną, natomiast przestają się dzielić i wydzielają czynniki prozapalne. Krążą one we krwi i powodują uszkodzenia stawów, mięśni i narządów. Tak powstaje wiele chronicznych chorób wieku starszego. Procesowi starzenia organizmu towarzyszy zwiększanie się liczby komórek senescent- nych. Stąd pomysł, by eliminować te komór- ki poprzez podanie leków. Współpracujemy w tym zakresie – głównie z prof. Jamesem Kirklandem z Mayo Clinic, który opraco- wał grupę leków wybiórczo atakujących te komórki. Badania na myszach potwierdziły, że podawanie tak działającego leku przez pewien czas z częstotliwością np. co dwa tygodnie czy co miesiąc, powoduje, że myszy żyją dłużej. Zależnie od wieku myszy, w jakim podano im lek i wielkości zastosowanychdawek, ich życiewydłuża się o 15-20 proc, czyli znacznie. Podobniemoże być u ludzi. – Co więc robić, żeby się za szybko nie zestarzeć? – Czynników przyspieszających starzenie się jest wiele, m.in. stres, napromieniowa- nie, chemioterapia, ale i nieodpowiednia dieta. W badaniach starzenia na zwie- rzętach przez długi czas sprawdzaliśmy wpływ diety na przedłużenie życia. Oka- zało się, że jeżeli ograniczamy im spożycie kalorii o ok. 30 proc. – żyją dłużej o 30 proc. Natomiast przy diecie wysokotłuszczowej umierają znacznie szybciej. Zatem niepra- widłowa dieta to także ważny czynnik, który napędza tworzenie komórek, przy- spieszających starzenie. Także u ludzi. – Przez wiele lat alchemicy poszukiwa- li eliksiru młodości albo przynajmniej długowieczności. Nie znaleźli. Czy współczesna nauka też go poszukuje? – Wciąż staramy się go znaleźć. Są prowa- dzone badania nad różnymi lekami, które przynoszą obiecujące rezultaty. Oczywi- ście daleko nam do marzeń znajdujących odzwierciedlenie w bajkach, w których przyjęcie eliksiru powoduje odmłodnienie o wiele lat. W badaniach, jakie prowadzi- my, chodzi o opóźnienie procesów starze- nia i na tym się koncentrujemy. – Znajdziecie tabletki na zatrzymanie starości? – Te leki znajdują się już na etapie badań na zwierzętach, niektóre na ludziach. Z tym, że są dobierane dla pewnych chorób wie- ku starczego z zamiarem poprawy stanu zdrowia pacjentów. Gdy lek jest dobrze tolerowany, badanie może zostać rozsze- rzone na osoby zdrowe. Tak jest na przykład w przypadku metforminy, która od daw- na jest stosowana w leczeniu cukrzycy. Badacze starają się dobierać coraz więk- sze grupy osób, które nie mają cukrzycy, ale są zagrożone tą chorobą. Podawane są małe dawki tego leku przez długi czas, by zaobserwować, w jaki sposób popra- wi to ogólny stan zdrowia badanych osób i opóźni procesy starzenia. Kolejny z takich leków, który wydaje się mieć interesujący nas potencjał, to rapamycyna. Stosowana jest w kombinacji z innymi lekami u pacjen- tów po przeszczepach narządów, by obni- żyć odpowiedź immunologiczną. Bada- nia – między innymi na naszych myszach – wykazały, że rapamycyna oddziałuje na ekspresję genu zawierającego instrukcje wytwarzania białka mammalian target of rapamycin i obniża jego poziom. To cecha charakterystyczna dla myszy żyjących dłu- żej. Teraz próbuje się bezpiecznie zastoso- wać rapamycynę u ludzi. Badanie ma dać odpowiedź, czy jeżeli będziemy podawać rapamycynę lub rapamycynę w połączeniu z metforminą, jesteśmy w stanie opóźnić pewne procesy starzenia? –  Mówi też pan, że ważny jest styl życia i dieta. To oczywiste. To po co wydawać miliony dolarów na badanie tego co już wiemy? Wciąż staramy się znaleźć eliksir długowieczności. Są prowadzone bada- nia nad różnymi lekami, które przynoszą obiecujące rezultaty. Oczywi- ście, daleko nam tutaj od marzeń znajdujących odzwierciedlenie w baj- kach, w których przyjęcie eliksiru powoduje odmłodnienie o wiele lat. W badaniach, które prowadzimy, chodzi o opóźnienie procesów starzenia i na tym się koncentrujemy.