ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2023 nr 303

Pro Medico październik 2023 25 prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz Było dwóch lekarzy o nazwisku Whipple EPONIMY MEDYCZNE Historia medycyny zna wielu znaczących w rozwoju naszej nauki i sztuki lekarzy, noszących czasa- mi to samo nazwisko. Niekiedy były to osoby spokrewnione, a czasami jest to przypadkowa zbież- ność. W terminologii medycznej są eponimy podobnie brzmiące, ale łączące się z różnymi osobami. Choroba Whipple’a jest rzadką układo- wą chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię Tropheryma whipplei. Choroba obejmuje w większości przypadków dwu- nastnicę i pozostałe jelito cienkie, serce, mózg i stawy, ale może zaatakować pra- wie wszystkie narządy. Ludzie są jedynym znanym gospodarzem infekcji Trophery- ma whipplei. Omawiana choroba ma cha- rakter przewlekły, postępujący i może być śmiertelna u osób nieleczonych. Po raz pierwszy pacjent cierpiący na cho- robę Whipple’a został opisany przez All- chima i Hebba w 1895 roku. Autorzy opisu nie uznali przypadku za nową chorobę i opisali jedynie naczyniaki limfatyczne jelit. W 1907 roku amerykański lekarz Geor- ge Hoyt Whipple (1878-1976) – laureat Nagrody Nobla za odkrycie leczenia ane- mii złośliwej wyciągami z wątroby – po raz pierwszy opisał chorobę noszącą obecnie jego nazwisko, którą nazwał lipodystrofią jelitową. Nie uważał choroby za wywoła- ną przez bakterie, ale w opisie zauważył występowanie w wakuolach makrofagów osób chorych, „organizmów w kształcie pręcika, bardzo przypominających prątki gruźlicy”. Opisane twory barwiły się srebrem. Pierw- sza sugestia o etiologii zakaźnej choroby pojawiła się w 1952 r., kiedy doniesiono o skuteczności leczenia chloramfeniko- lem. W 1960 roku wykryto za pomocą mikroskopu elektronowego swobodne ciała w kształcie pręcików, lecz obser- wowane twory uważano za skupiska wirusów. Dopiero zastosowanie techni- ki PCR pozwoliło na wykrycie bakterii, które nazwano Tropheryma whippele- George Hoyt Whipple Allen Oldfather Whipple ii. Nazwa została utworzona z greckich słów: τροφή – trofe (odżywianie) i έρημα – eryma (bariera), czyli powodowanie zaburzeń wchłaniania. Bakteria została przemianowana na Tropheryma whip- plei w 2001 roku, ponieważ początkowa nazwa zawierała błąd w pisowni. Operacja Whipple’a czyli pankreatodu- odenektomia (zwana operacją Kauscha i Whipple’a), to jedna z najważniejszych i najbardziej skomplikowanych operacji w chirurgii trzustki. Operacja ta jest prze- prowadzana w leczeniu guzów nowo- tworowych głowy trzustki lub nacieków nowotworowych naczyń i innych struktur w pobliżu trzustki. Jej nazwa pochodzi od nazwiska chirurga amerykańskiego – Allena Oldfathera Whipple (1881-1963). Przez wiele lat (1921-1946) był on profe- sorem chirurgii w Columbia-Presbyterian Medical Center w Nowym Jorku. Technikę zwaną jego imieniem opracował w 1935 r. i zmodyfikował w roku 1940. Podobne zabiegi, niezależnie od siebie, wcześniej wykonali Alessandro Codivilla i Walther Kausch. Sam Allen Whipple przeprowadził 37 wspomnianych zabiegów. Opisał rów- nież triadę objawów (Whipple’s triad) zwanych kryteriami Whipple’a (Whipple’s criteria) będących objawami hipoglikemii występującymi u chorych na wyspiaka (insulinoma) i ustępujących po podaniu glukozy. Obaj panowie Whipple nie byli spokrew- nieni, ale znali się i przyjaźnili.