ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2023 nr 303

Pro Medico październik 2023 9 Jeszcze w sprawie klauzuli sumienia Dr n. med. Maciej Hamankiewicz członekPrezydium OkręgowejRadyLekarskiej Wrażliwe sumienie Sumienie jest definiowane jako wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło, a także oceniać postępowanie własne i innych ludzi. Jest to zdolność pozwalająca człowiekowi ujmować swoje czyny pod kątemmoralnym i odpowiednio je oceniać. Sumienie uważane jest za właściwość wypływającą z wnętrza człowieka, któ- ra uzdalnia do świadomego i wolnego kształtowania własnego życia. Jest ono prawem naturalnym człowieka i jego posiadanie jest warunkiem określającym godność człowieka i tę godność trzeba szanować, tak w przypadku pacjenta, jak i lekarza. Instytucje organizujące pracę, prze- łożeni – nawet utytułowani, politycy, nasze rodziny etc. nie mogą decydo- wać o sumieniu konkretnego lekarza. Stąd każdy człowiek, a przede wszyst- kim lekarz, ma obowiązek służyć innym i samemu żyć w zgodzie z własnym sumieniem. Z tego powodu każdy z nas, lekarzy, indy- widualnie ocenia swoje postępowanie w kategoriach dobra i zła. Jeśli dane dzia- łanie miałoby być wykonane w sprzecz- ności z własnym sumieniem, ma obo- wiązek odmówić takiego postępowania. Podkreślam słowo „obowiązek”, bo tak tę kwestię ujął Trybunał Konstytucyjny 7 października 2015 r. Ten wyrok zapadł z powództwa Naczel- nej Rady Lekarskiej. W tym wyroku Try- bunał zdecydował, że w art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty zapis „innych przypadkach niecierpią- cych zwłoki” jest niezgodny z art. 53 ust 1 w związku z art. 31 ust 3 Konstytucji Rze- czypospolitej. Jasnym i bezdyskusyjnym zostaje fakt, że lekarzowi nie wolno korzy- stać z klauzuli sumienia w przypadkach zagrożenia życia czy zdrowia pacjenta. Trybunał zaznaczył, że fakt powoływania się na klauzulę sumienia powinien być odnotowany w dokumentacji medycznej i nie powinien być utajniany. Najbardziej interesującą lekturą pozostaje uzasadnienie tego wyroku, bo to dopiero ono wyjaśnia wiele kwestii dotyczących klauzuli sumienia. Przesyłam link do tego wyroku – dostęp- ny dla każdego z nas na stronach Naczel- nej Izby Lekarskiej: https://isap.sejm. gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU- 20150001633/T/D20151633TK.pdf Wyrok Trybunału Konstytucyjnego RP zapadł dokładnie w pięć lat po wypowie- dzeniu sięw tej kwestii przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (7 października 2010 r.), które stwierdziło, że obowiązkiem państwa, a nie lekarza, jest zorganizowa- nie świadczeń medycznych, których lekarz ma prawoodmówić zewzględuna klauzulę sumienia. W wielu krajach możliwość okre- ślenia, jakich świadczeń dana jednostka nie możewykonywać zewzględu na przekona- nia (sumienia) pracującychwnich osób, jest jawna i szanowana przez organizatorów ochrony zdrowia. Sumienie nie jest każdemu z nas dane raz na zawsze i warto pracować nad nim, by stale go uwrażliwiać. Podpowiedzią jak, pozostaje Kodeks Etyki Lekarskiej – a na nowelizację wyżej opisanych treści przyjdzie nam poczekać do wiosny – naj- bliższego Krajowego Zjazdu Lekarzy. Każdy z nas, lekarzy, indywidualnie ocenia swoje postępowaniewkategoriach dobra i zła. Jeśli dane działanie miałoby być wykonane w sprzeczności z własnym sumieniem, ma obowiązek odmówić takiego postępowania. Fot. Chroma Stock