ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach wrzesień 2022 nr 292

Pro Medico • wrzesień 2022 6 TEMAT NUMERU Fot. Chroma Stock Prof. dr hab. n. med. Jadwiga Jośko-Ochojska kierownikKatedry iZakładu Medycyny iEpidemiologii ŚrodowiskowejSUM Zestresowany mózg lekarza „Niech Pan/Pani unika stresów!” – czasami tak zwracamy się do naszych pacjentów. Mówimy to w dobrej intencji, ale... sytuacji stresowych nie da się uniknąć. Przeżywamy je codziennie, lecz możemy ograniczać ich negatywne skutki zarówno u samego lekarza, jak i u pacjenta. Stresy mogą być ostre (eustresy), któ- rych skutki mijają szybko, oraz przewlekłe (distresy), które są zawsze szkodliwe, jeśli sobie z nimi nie radzimy.Wiemy, że stres jest stanem organizmu, w którym nadmierne emocje powodują przekroczenie wszelkich norm: fizjologicznych, biochemicznych, a nawet anatomicznych. Wiemy także, że przekroczenie norm jest patologią, którą trzeba leczyć, więc skutki stresu wymagają leczenia! MEDYCZNY PODZIAŁ STRESU PRZEWLEKŁEGO Dla lekarza najważniejszy jest podział stresu przewlekłego na niekontrolowany i kon- trolowany. Kiedy stres przejmuje kontrolę nad nami (niekontrolowany) i mówimy:„Nie dam rady”, wydzielamy 10 razy więcej kor- tyzolu, niż wtedy, gdy przejmujemy kontro- lę nad stresem (kontrolowany) i mówimy: „Dam radę”. To wiadomość o zasadniczym znaczeniu, bo jako lekarze zdajemy sobie sprawę z tego, jak niszczący potrafi być kor- tyzol wdużych stężeniach. Mając tego świa- domość, powinniśmywkażdej trudnej sytu- acji życiowej zmieniać nasze przekonania z „Nie dam rady” na „Dam radę”. Tak może- my sobie pomóc. Tego samego możemy uczyć pacjentów, aby pomóc im poradzić sobie z ciężką chorobą i zwiększyć skutecz- ność ordynowanych przez nas terapii. NISZCZYCIELSKIE DZIAŁANIA WYSO- KICHSTĘŻEŃKORTYZOLU Kortyzol oddziałuje, między innymi, na mózg. Wywołuje uszkodzenia neuro- nów w korze przedczołowej. Zauważamy wtedy problemy z uczeniem się, pamięcią, koncentracją, planowaniem przyszłości, kreatywnością. Coraz trudniej przychodzi nam rozwiązywanie nawet błahych pro- blemów. Dotkliwiej odczuwamy strach, lęk, smutek, zauważamy, że mamy pro- blemy z opanowaniem emocji. Najgorsze jednak jest to, że w silnym stresie, traumie, przestajemy rozpoznawać dobro i zło. U osoby, która jest ofiarą bicia, molestowa- Wiemy, że stres jest stanem organizmu, w któ- rym nadmierne emocje powodują przekrocze- nie wszelkich norm: fizjologicznych, bioche- micznych, a nawet anatomicznych. Wiemy także, że przekroczenie norm jest patologią, którą trze- ba leczyć, więc skutki stresu wymagają leczenia.