ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach wrzesień 2022 nr 292

7 Pro Medico • wrzesień 2022 nia seksualnego itp., zmiany anatomiczne zachodzące w jej mózgu mogą doprowa- dzić do zaburzeń osobowości. Może ona stać się osobą antyspołeczną, a nawet psy- chopatyczną. Destrukcyjne zmiany pojawiają się także w hipokampie, czego skutkiem są zabu- rzenia snu. Bezsenność oznacza, że żyje- my w przewlekłym stresie, bądź mamy skutki traumy. Ważna jest świadomość, że z jednym i z drugim można sobie pora- dzić. W rozmowie z pacjentem dobrze jest zapytać o problemy ze snem, gdyż w przy- padku odpowiedzi twierdzącej wiemy już, że konieczny jest pogłębiony wywiad. Uszkodzony hipokamp powoduje także zaburzenia rozpoznawania emocji i radze- nia sobie z nimi oraz zaburzenia pamięci. W przewlekłym stresie jądra migdałowa- te w mózgu ulegają z kolei powiększeniu. Wówczas pojawia się wzmożony lęk i agre- sja. Im dłużej trwa stres, z którym sobie nie radzimy, tym bardziej się boimy. Wobec tego nie dokładajmy sobie dodatkowych bodźców: oglądania horrorów, czytania książek i informacji w internecie o przeraża- jącej treści, słuchania tragicznych informacji w telewizji czy przebywania z toksycznymi osobami. Im mniej negatywnych bodźców, tymmniejszy lęk. Jednocześnie w stresie bywamy agresywni. Krzyki, przekleństwa, kłamstwa, nie są spo- sobami na rozładowanie stresu. Przeciwnie, zwiększają negatywne emocje i jeszcze bar- dziej niszczą nas samych. U chorychmecha- nizm jest taki sam: im gorzej pacjent radzi sobie ze stresem, tymbardziej jest agresyw- ny i bardziej się boi. To wskaźnik dla lekarza, że choremu trzeba pomóc i w tej kwestii. ZABURZONA KOMUNIKACJA LEKARZ – PACJENT W dużym stresie dochodzi do pobudzenia prawej półkuli odpowiedzialnej za emocje i dohamowania lewej półkuli odpowiedzial- nej za logikę, w której znajdują się ośrodki mowy. Ośrodek Broki jest odpowiedzialny za wypowiadanie słów, a jego zahamowa- nie lub uszkodzenie w stresie nie pozwala człowiekowi na przełożenie myśli i uczuć na słowa. Często zdarza się, że z przeraże- nia lub pod wpływem silnej emocji jest on tak silnie hamowany, iż mówimy z dużym trudem lub zaczynamy się jąkać. Siła stre- sora bywa nawet tak wielka, że czasem nie potrafimy wypowiedzieć nic. Jest to tzw. „nieme przerażenie”, niezależne od woli człowieka. Często ofiary wypadków, gwał- tów, przemocy domowej itd. siedzą w izbie przyjęć w milczeniu i nieruchomo. Nawet po wielu latach mają ogromne trudności, żeby powiedzieć innym, co je spotkało, a gdy słowa zawodzą, traumatyczne prze- życia zapisywane są wobrazach powracają- cych jako koszmary senne. Kolejnym problemem jest brak możliwości zrozumienia słów, za co odpowiedzialny jest ośrodek Wernickego, znajdujący się także w lewej półkuli mózgu i, podobnie jak ośrodek Broki, hamowany w czasie silnego stresu. Chorzy nie rozumieją cza- sami, co do nich mówimy i to nie dlatego, że mówimy skomplikowanym, medycznym językiem, ale właśnie dlatego, że hamowa- ny ośrodek w stresie nie pozwala im zrozu- mieć i zapamiętać.Wyjściemz takiej sytuacji mogą być krótkie zdania, najlepiej zapisane jednocześnie na kartce, aby pacjent mógł jeprzeczytaćwdomu, kiedy już stres będzie mniejszy. ROLA NASZYCH MYŚLI W FUNKCJONO- WANIUMÓZGU Myśli wywołujące negatywne emo- cje znacznie zmniejszają przepływ krwi do mózgu i zaburzają jego funkcje. Można to zobaczyć na zdjęciach tomografii emisyj- nej pojedynczych fotonów (SPECT). To zja- wisko dotyczy zarówno chorych mających przygnębiające, depresyjne myśli o swoim stanie zdrowia, jak i zdrowych, którzy bez- refleksyjnie oszukują, zazdroszczą i niena- widzą. Badania neuroobrazowe mózgu pozwa- lają stwierdzić, że zachowania człowieka, powstawanie relacji międzyludzkich, kształ- towanie osobowości, doświadczanie przy- jemności, bólu, smutku itd. wiążą się zawsze ze zmianami w mózgu. Tak więc, w świetle współczesnych badań, takie zagadnienia jak etyka, moralność czy sumienie, nabiera- ją zupełnie nowego, biologicznego charak- teru i pokazują, że nasze wybory pomiędzy dobrema złemzwiązane są także z funkcjo- nowaniemna poziomie neuronalnym. SKUTKI STRESUNIEKONTROLOWANEGO Na przekroju sekcyjnym mózgu, po prawej stroniewidoczne są ubytki tkanki nerwowej wprzewlekłym stresie. Skutki zmian funkcjonalnych i anatomicz- nychwmózgu spowodowane przewlekłym stresem, bądź traumą, to lęki, depresja, zespół stresu pourazowego (PTSD), zabu- rzenia somatyczne, zaburzenia osobowości itd. Jeżeli nie zadbamy o to, aby nasi pacjen- ci dobrze radzili sobie ze stresem w choro- bie, to zauważymy, że zaordynowane lecze- nie nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Dziwimysię,żeuznaneizalecanepowszech- W świetle współczesnych badań, takie zagad- nienia jak etyka, moralność czy sumienie nabie- rają zupełnie nowego, biologicznego charakteru i pokazują, że nasze wybory pomiędzy dobrem a złem związane są także z funkcjonowaniem na poziomie neuronalnym. http://www.mindfullyalive.com/ blog/2016/9/21/why-too-much-stress-is- enemy-number-1-for-brain-performance nie kuracje nie są skuteczne, a przecież wysokie stężenia kortyzolu to także szko- dliwe oddziaływanie na układ immuno- logiczny, który jest hamowany. W takich warunkach nawet dobrze przeprowadzone znieczulenia do zabiegów, jak i same zabie- gi operacyjne, mogą się kończyć powikła- niami lub zgonem. Najnowsze doniesienia naukowe z 2020 roku wyraźnie dowodzą, że wysokie stężenia kortyzolu są przyczyną nieskutecznych terapii w chorobach nowo- tworowych. W nowoczesnej medycynie coraz częściej mówi się w związku z tym o onkologii inte- gracyjnej, o nowej metodzie – prehabilitacji (metodzie polecanej chorym przed opera- cją, w której psychoterapia odgrywa szcze- gólną rolę) i wielu innych jeszcze zespolo- nych działaniach. Szczegółowe wyjaśnienia przedstawionych zjawisk i sposoby przeciwdziałania nega- tywnym skutkom stresu prezentuję w swo- ich książkach:„Rozmowy przy kawie. O stre- sie, lęku i traumie” oraz „Więcej nadziei. O raku, stresie i nowych szansach”, opartych łącznie na prawie 700 recenzowanych arty- kułach naukowych z piśmiennictwa świato- wego. www.rozmowyprzykawie.com Prof. dr hab. n. med. Jadwiga Jośko- Ochojska. Kierownik Katedry i Zakła- du Medycyny i Epidemiologii Środo- wiskowej w Śląskim Uniwersytecie Medycznymw Katowicach. Od 40 lat zajmuje się, między inny- mi, zagadnieniami stresu w praktyce medycznej. Przekrój sekcyjnymózgu