ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach wrzesień 2023 nr 302

Pro Medico wrzesień 2023 23 Kreta kojarzy się większości z nas wyłącznie z umiejscowieniem prastarej cywilizacji – kultur minojskiej i mykeńskiej oraz miejscem wakacyjnego wypoczynku. Niewiele wiemy o medycynie tej wyspy. Uniwersytet Kreteński jest młodą instytucją utworzoną w 1973 r. Jego wydziały miesz- czą sięwRetimnie i Heraklionie. W tymostatnimmieście znajduje sięWydział Lekarski, czyli Szkoła Medyczna i duży Szpital Uniwersytecki. prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz Ślady starożytnej medycyny na Krecie Podczas wakacyjnego pobytu na słonecz- nej wyspie, zdecydowaliśmy się odwiedzić Muzeum Medycyny (Μουσείο Ιατρικής Κρήτης) będące częścią Szkoły Medycznej. Po umówieniu się telefonicznym, przy- witał nas dyrektor, prof. Ioannis Tsiaousis, a zgromadzone eksponaty przedstawiły miłe panie: Wasiliki Kamboureli (kierownik Programów Edukacyjnych) i Marii Tsagaraki (kierownik Zbiorów). Muzeum jest w trakcie organizacji i przygotowania pełnej ekspo- zycji zbiorów. Niektóre przedstawione nam fragmenty kolekcji są warte zapamięta- nia. Nietrudno się domyślić, iż ekspozycja rozpoczyna się od prezentacji tematyki medycznej w kulturze minojskiej, czyli kre- teńskiej i mykeńskiej. Niewiele zachowało się na ten temat danych, wiele jest też nieja- sności. Największe zbioryminionego świata kultury minojskiej i mykeńskiej są oczywi- ście w Muzeum Archeologicznym w tym samymmieście, ale i tam na próżno szukać danych o medycynie tych minionych cza- sów. WzbiorachMuzeumHistoriiMedycyny zna- lazły się nieliczne eksponaty lub ich kopie, nawiązujące raczej pośrednio do sztuki lekarskiej. Ciekawostką są wyobrażenia chorych części ciała, będące albo formą prośby o łaskę uzdrowienia, albo podzię- kowaniem za wyleczenie. Nie byłoby w tym nic specjalnego, gdyby nie pochodziły one z okresu przed medycyną świątynną Grecji starożytnej. Wielu z nas zna takie wota zachowane w Epidaurusie lub innych świątyniach Asklepiosa. Jako ciekawost- kę dodam, iż zidentyfikowano ponad 600 miejsc, w których takie świątynie istniały, oczywiście o różnym stopniu zachowania pozostałości do naszych czasów. W czasach panowania rzymskiego taka świątynia istniała też na Krecie, awMuzeum Archeologicznym zachował się posąg Asklepiosa. Upadek świata starożytnego nie zakończył tradycji składania wotum dziękczynnego za uzdrowienie w postaci wyobrażenia chorego narządu. W wielu świątyniach chrześcijańskich znajdujemy takie wota. To rzadki przykład ponadreli- gijnej formy proszenia i dziękowania Bogu za dar wyleczenia. Wyspa Kreta przez wieki nie miała rozwi- niętej opieki medycznej. Lekarze byli absol- wentami uczelni w Atenach i praktykowali na wyspie, w większości lecząc chorych w ich domach. Pierwszy szpital powstał na początku XX wieku. Zachowały się tylko jego ruiny w pobliżu murów weneckich. Ciekawą kolekcją jest wyposażenie pierw- szych gabinetów lekarskich, przekaza- ne przez rodziny lekarzy praktykujących na wyspie w XIX i XX wieku. Duże są zbiory sprzętu radiologicznego, okulistycznego, położniczego i chirurgicznego. Niektóre sprzęty są całkiem już zapomniane, jak przykładowo aparaty do wytwarzania lecz- niczej odmy opłucnowej u chorych na gruź- licę, ale dłużej pracujący lekarze pamiętają przykładowo sfigmomanometry rtęciowe, też już obecnie będące eksponatami muze- alnymi. Z uznaniem należy przyjąć wysiłki zespołu muzeum, aby zachować i pozyskać dla muzeum jak najwięcej z „domowych” zbiorów lekarzy pracujących na wyspie. Muzeum prowadzi działalność edukacyj- ną, badawczą oraz popularyzatorską. Jest dobrym przykładem małego lokalnego muzeum historii medycyny, będącego jed- nocześnie centrum dokumentacji historii nauki i zawodu w określonym regionie. Od redakcji: Takżeprzy Śląskiej Izbie Lekarskiej otwarto w ubiegłym roku Muzeum Historii Medycyny i Farmacji. Na powierzchni około 260 m², znajduje się ponad 1600 ekspona- tów, w tym: artefakty, pamiątkowe medale i plakiety o tematyce medycznej, dokumen- ty osobiste, stare zdjęcia, książki, jak i inne pamiątki po wybitnych lekarzach. Zaprasza- mywpodróż do przeszłości! Fragment ekspozycji Muzeum Historii Medycyny i Farmacji przy Śląskiej Izbie Lekarskiej. Fot. W. Kot