ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach wrzesień 2023 nr 302

Pro Medico wrzesień 2023 25 powinny wypływać z ogólnej moralności. Wielokrotnie podkreślał godność zawodu, ale jednocześnie krytycznie oceniał całe środowisko i dopatrywał się upadku god- ności zawodu lekarza przede wszystkim w braku przykładu osobistego w wycho- waniumłodego pokolenia lekarzy.Wkońcu w 1886 r. uchwalono ostatecznie „Zasady obowiązków i praw lekarzy przyjęte przez Warszawskie Towarzystwo Lekarskie”. Pod koniec XIX wieku swoim kodeksem mogły poszczycić się Izby Lekarskie Zachodnio- Galicyjska w Krakowie i Wschodnio-Galicyj- ska we Lwowie. PONITCEDOKŁĘBKA Poodzyskaniuniepodległości,nanowooży- ły dyskusje nad etyką lekarską. Przyczyniły siędo tegow1922 r. oficjalniepowstałe Izby Lekarskie. To nie były dobre czasy do takiej dyskusji, gdyż pierwszy okres ich działalno- ści skupiał się bardziej na sporach politycz- nych, niż na omawianiu zasad moralności. Dlatego też poszczególne izby w ramach swojej działalności zaczęły uchwalaćwłasne kodeksy. W 1929 r. na terenie Wileńsko-No- wogródzkiej Izby Lekarskiej zaczęły obo- wiązywać Zasady deontologii lekarskiej, stworzone w oparciu o dawny kodeks war- szawski. Cztery lata później, Izba Warszaw- sko-Białostocka opracowała projekt Kodek- su Deontologii Lekarskiej, który to wraz z projektem przygotowanym przez NIL stał się podstawą do opracowania wspólnego zbioru zasad. W 1934 r., w sukurs Kodekso- wi przyszła polityka i wprowadzenie zmian w systemie organizacyjnym pomocy lekar- skiej – powołanie ogólnokrajowej ubezpie- czalni społecznej i zmiana ustawy o izbach lekarskich. W 1935 r. w końcu uchwalono „Kodeks deontologii lekarskiej”, obowiązu- jący we wszystkich izbach. Rok później zno- welizowano zasadę 11, dotyczącą honora- riów. Kodeks, oprócz tego, że normalizował zasady działania środowiska, to jednocze- śnie wzmocnił pozycję izb jako główne- go reprezentanta środowiska lekarskiego wobec władz rządzących w sprawach doty- czących ochrony zdrowia. Przedwojenny Kodeks obowiązywał do 1950 r. Wojna zniweczyła jednak tradycję, co nie znaczy, że nie było prób wprowadzenia w powo- jennej rzeczywistości ogólnych zasad deon- tologii, aż do roku 1991, w którym to odro- dzony samorząd lekarski ustanowił Kodeks Etyki Lekarskiej, wraz ze zmianami w1993 r., które obowiązują do dziś. Ale to już zupeł- nie inna, pasjonująca historia. POST SCRIPTUM Pierwsze kodeksy były typowymi doku- mentami korporacyjnymi, na pierwszym miejscu stawiały relacje lekarz – lekarz. Wynikało to z faktu, że zwiększała się licz- ba lekarzy, ale zmniejszała się liczba osób, które mogły opłacić konsultację medycz- ną. Środowisko starało się zapobiec spro- wadzeniu zawodu lekarza do rangi zwy- kłego zawodu, który byłby tylko źródłem utrzymania. Stopniowo kodeksy powięk- szały się o kolejne rozdziały dotyczące relacji lekarz – pacjent i lekarz – społeczeń- stwo. Kodeks Etyki, bez względu w jakiej grupie zawodowej występuje, nie stano- wi źródła prawa. To zbiór zasad i miernik oceny zachowania i postępowania. Jest wskazówką przy dokonywaniu kwalifikacji prawnej działania lub zaniechania, przez co wpływa na odpowiedzialność dyscy- plinarną. Z drugiej strony Kodeks podnosi prestiż i godność zawodu. Na przełomie XIX i XXw. wPolsce powstało 18 kodeksów lub projektów kodeksów deontologicz- nych lekarskich, co jest niepodważalnym dowodem na ogromne zapotrzebowanie na posiadanie takowych i, co najważniej- sze: uznanie ich pożyteczności. Niegdyś prof. Andrzej Wojnar w jednym ze swoich wykładów użył sformułowania, że Kodeks Etyki Lekarskiej jest jak Skała Lwa. Wokół szaleją niszczycielskie tajfuny, a ona trwa nienaruszona. Na takiej skale buduje się to, co jest najważniejsze w danej profesji – i to jest trwałe i nienaruszalne. * Podstawowa zasada odpowiedzialności zawodowej i kodeksowa kultura myślenia o moralności. Ma uniwersalną wymo- wę, rozumianą szeroko: po pierwsze, nie szkodzić pacjentowi/klientowi, koledze, własnemu środowisku zawodowemu czy społeczeństwu. Głośno wybrzmiewa we wszystkich kodeksach etycznych zawo- dów zaufania publicznego. Zbiory ODH ŚIL. Od lewej: Przepisy Prawne dla Lekarzy i Zasady Deontologii Lekarskiej w opracowaniu dr. Kazimierza Lisowskiego, Lwów 1937; Kodeks Lekarski z komentarzami w opracowaniu adw. Jerzego Kurcyusza, Warszawa 1936; Kodeks Etyki Lekarskiej, NIL Warszawa 2017 (wydanie ilustrowane przez Andrzeja Pągowskiego). Medale z wizerunkiem Hipokratesa wydane przez NIL – od lewej: 15-lecie Odrodzonego Samorządu Lekarskiego 1990- 2005; Izby Lekarskie w Polsce Reaktywacja 1989. Fot. W. Kot