ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach wrzesień 2023 nr 302

Pro Medico wrzesień 2023 8 Fot. Chroma Stock Dlaczego my, lekarze i pielęgniarki, nie weźmie- my rozwiązania tego problemu w swoje ręce? Czy zawsze muszą to za nas czynić prawnicy, politycy, media, z pominięciem nas – lekarzy – czyli naj- bardziej chyba kompetentnej grupy zawodowej do omówienia tej kwestii? prof. dr hab. n. med. Jacek Gawrychowski kierownikKatedry iOddziałuKlinicznego ChirurgiiOgólnej iEndokrynologicznej ŚląskiegoUniwersytetuMedycznego Ja w sprawie klauzuli sumienia Zgodnie z definicją, klauzula sumienia to możliwość odmowy wykonywania świadczeń przez biały per- sonel medyczny, a także farmaceutów, ze względu na swoje przekonania i jest regulowana przepisami prawa. W art. 31 Konstytucji wskazuje się, że: Wol- ność człowieka podlega ochronie prawnej. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmu- szać do czynienia tego, czego prawo nie nakazuje. A więc każdy może decydować o własnym postępowaniu. Ale w art. 30 Ustawy o zawodach leka- rza i lekarza dentysty napisane jest, że: Lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwło- ka w jej udzielaniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia . I tutaj właśnie rodzi się konflikt. Albowiem skoro każdy z nas – lekarzy – ma obowiązek zawsze i wszędzie nieść pomoc chorym, bez względu na okolicz- ności, to dlaczego nasza wolność ograni- czana jest poprzez ingerencję ze strony tzw. czynników zewnętrznych? Dlaczego lekarz, powołując się na klauzulę sumie- nia (art. 39 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty), ma prawo do odmo- wy leczenia – wbrew art. 30 tejże Ustawy – które może uratować zdrowie, a nie- rzadko i życie, nie dając osobie będącej w potrzebie prawa do szybkiej, a przede wszystkim fachowej pomocy. Czy rato- wanie zdrowia lub życia jest zmuszaniem kogokolwiek do czynienia tego, czego prawo nie nakazuje? Przecież obowiązuje nas (chyba jesz- cze?) przysięga Hipokratesa czy obecne Przyrzeczenie Lekarskie? Jak wobec tego powoływanie się na klauzulę sumienia należy interpretować w odniesieniu do tej przysięgi lub przyrzeczenia? Prze- cież powoływanie się na klauzulę narusza również fundamentalne zasady etyczne z jednej strony, a z drugiej zaś artykuły 30 i 31 Konstytucji w aspekcie praw czło- wieka (tutaj chorego) do poszanowania jego godności i wolności. I jak to ma się do cytowanego wcześniej artykułu 30 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty? Ponadto podkreślić należy, że powoływa- nie się na klauzulę sumienia nie ma pra- wa mieć charakteru instytucjonalnego, co niestety obserwowane jest coraz wyraźniej. A dzieje się to, w moim odczu- ciu, dlatego, że penalizacja działań leka- rzy (jak i całego personelu medycznego) sprawia, że działają oni pod olbrzymią presją (prawnicy, politycy, media), wręcz ze strachem. A lekarz, którego działanie oparte jest na strachu, zaczyna błądzić, miotać się w swym błądzeniu, aż do osta- tecznego pobłądzenia (zagubienia). Dlaczego więc my, lekarze i pielęgniarki, nie weźmiemy rozwiązania tego pro- blemu w swoje ręce? Czy zawsze muszą to za nas czynić prawnicy, politycy, media, z pominięciem nas – lekarzy – czy- li najbardziej chyba kompetentnej grupy zawodowej do omówienia tej kwestii?