ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach lipiec/wrzesień 2020 nr 272

7 Pro Medico • wrzesień 2020 Te definicje znakomicie się różnią. Zastanawiałem się wielokrotnie: KTOLUB COMOŻEODPOWIADAĆ ZAPOPEŁNIENIE BŁĘDUMEDYCZNEGO? Na podstawie moich obserwacji, nie tylko z polskich doświadczeń, przyczyny błędu medycznego mogą być następujące, a wynikać mogą z: • błędu systemu • błędu człowieka • błędu techniki użytej do diagnostyki i/lub terapii. Omówię je po kolei. DO BŁĘDU SYSTEMU NA PEWNO NALEŻY ZALI- CZYĆ BRAK PIENIĘDZY NA SŁUŻBĘ ZDROWIA Otóż system – państwowy czy lokalny, ale zwłaszcza państwowy, odpowiada za możliwości finansowe szeroko pojętej służby zdrowia. A więc w konse- kwencji za wyszkolenie i liczbę lekarzy oraz innych specjalistów tworzących biały personel. Powinien on utworzyć właściwe relacje liczbowe pomiędzy leka- rzami podstawowej opieki zdrowotnej a specjalista- mi, kreując znaną w świecie medycznym piramidę przesyłania w górę trudnych przypadków do wyse- lekcjonowanych, dysponujących nowoczesnym sprzętem, specjalistów. Nie jest, jak sądzę, dla nikogo zaskoczeniem, że na pierwszym miejscu możliwości zaistnienia systemowego błędu medycznego znajduje się nie- dobór pieniędzy. Często przypisuje się uzyskiwanym w danym kraju środkom na służbę zdrowia określo- ny ustawą procent PKB. W sytuacji różnych walut dopiero przeliczenie na jedną walutę np. dolary, lub w Europie na euro, pozwala zrozumieć porównywal- ny z innymi krajami status finansowania medycyny. Jest to o tyle ważne, że mimo iż w różnych krajach są różne wynagrodzenia lekarskie, to sprzęt używa- ny w medycynie kosztuje generalnie w całej Europie, a nawet świecie, tyle samo. Koszty sprzętu i aparatury medycznej poprzez oddziaływanie na jakość diagno- styki i terapii wpływają zwykle wprost proporcjonal- nie do ich ceny, zmniejszając możliwości pojawiania się błędów medycznych. NA BŁĄD SYSTEMU NIEWĄTPLIWIE WPŁYWA NIE- DOBÓR BIAŁEGO PERSONELU Drugim czynnikiem wpływającym na powstawanie błędów medycznych systemu jest liczba i jakość służb medycznych. W różnych krajach wskaźniki opisujące liczbę lekarzy, pielęgniarek i innych spe- cjalistów tworzących szeroko pojęte zespoły diagno- styczno-terapeutyczne przyjmują czasem odmienne wartości. Porównanie środków finansowych, liczby lekarzy i pielęgniarek w obrębie państw tworzących Zjednoczoną Europę wskazuje kraje mocno odbie- gające od przyjętych w niej standardów. Polska lokuje się w tych wyliczeniach na dole tabeli. Liczby dowodzą, że nie tylko mamy mało środków, ale także mamy ogromne niedobory kadrowe. Porównawczo do innych krajów brakuje nam, według wszystkich dostępnych źródeł, kilkadziesiąt tysięcy lekarzy i pie- lęgniarek. NA BŁĄD CZŁOWIEKA WPŁYWA NIEOMIJAJĄ- CY BIAŁEGO PERSONELU BRAK UMIEJĘTNOŚCI I JEGO NADMIERNE OBCIĄŻENIE, A W KONSE- KWENCJI ZMĘCZENIE Najczęściej błąd medyczny w świadomości społecz- nej kojarzony jest jako błąd człowieka, a więc lekarza (najczęściej), pielęgniarki czy położnej. Podział tych błędów musi uwzględniać błędy zawinione i nieza- winione. Za błędy zawinione uznaje się działania dia- gnostyczne lub terapeutyczne spowodowane zanie- dbaniem, niefrasobliwością, nierzetelnością lub bra- kiemwiedzy wymaganej od białego personelu (leka- rza) dla podjętej świadomie procedury medycznej. Co może być przyczyną takiego działania? Wymienię podstawowe: niedostateczne i powierzchowne przy- swojenie wiedzy na studiach, stażu, rezydenturze i zaprzestanie pogłębiania wiedzy po uzyskaniu spe- cjalizacji. Od białego personelu, a zwłaszcza od lekarza, wyma- ga się przez cały czas jego pracy maksymalnego sku- pienia, właściwych decyzji, empatii i umiejętności rozwiązywania medycznych problemów. Wymaga- nia obejmują też, ogólnie rzecz biorąc, utrzymywa- nie znakomitej sprawności psychofizycznej. Zmę- czenie, przepracowanie wynikające z pracy w kilku miejscach, aby zarobić, nie są usprawiedliwieniem wobec prawa. ZA BŁĘDY MEDYCZNE NALEŻY TEŻ WINIĆ TECH- NIKĘ I MOŻLIWOŚĆ DOSTĘPU DO NOWOCZESNEJ MEDYCYNY Kolejną w mojej ocenie przyczyną błędu medycz- nego jest brak wiedzy o postępie medycyny skoja- rzonej z nowoczesną, a nawet supernowoczesną, techniką i, co może za tym idzie, brakiem możliwości uzyskania bardziej skutecznego leczenia. Kto zawinił, że po diagnostyce i po przypisanej do niej przez lekarza terapii nie jestem młodszy, zdrowszy i bogat- szy? A jak zawinił, to należy takiego kogoś napiętno- wać, wytknąć mu winę i oczywiście ukarać! Fot. Chroma Stock