ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach wrzesień 2021 nr 282

25 Pro Medico • wrzesień 2021 POTYCZKI Z HISTORIĄ Kłamstwo i medycyna W czasach kiedy we Francji Nostradamus w swoich Centuriach opisywał nadchodzące katastrofy –w kontek- ście nadchodzącego końca świata, w Bazylei w drukarni Johannesa Oporinusa ukazało się dzieło, które zre- wolucjonizowało wiedzę o krwi i jej przepływie. Pierwszego dnia sprzedano 800 egzemplarzy – w tamtych czasach był to nakład ogromny. Jego autorem był Polak – typowy uczony renesansu: humanista, przyrodnik i lekarz – Józef Struś (1510-1568). Do dzisiaj jest jedynym lekarzempolskiego renesansu, któregowymienia- ją w każdym obszernympodręczniku historii medycyny. Katarzyna B. Fulbiszewska koordynatorOśrodka DokumentacjiHistorycznejŚIL PROFESORMEDYCYNYTEORETYCZNEJ Józef Struś przyszedł na świat w znanej i szanowanej rodzinie patrycjuszy poznań- skich. Edukację zaczynał w szkole przy kolegiacie św. Marii Magdaleny, później uczył się w Akademii Lubrańskiego. Studia na Wydziale Nauk Wyzwolonych w Akade- mii Krakowskiej uwieńczone zostały tytu- łem bakałarza (1529 r.), a dwa lata później tytułem magistra. Studia medyczne konty- nuował na Uniwersytecie w Padwie. Po uzy- skaniu tytułu doktora filozofii i medycyny (1535 r.), na wniosek Senatu Weneckiego, mianowano go profesorem medycyny teo- retycznej, którą wykładał przez dwa lata, jednocześnie prowadząc praktykę lekarską. Za wybitne zasługi został też mianowany prorektorem. Już jako uznany lekarz został zaproszony przez ówczesnego kanclerza Akademii Krakowskiej, biskupa Jana Cho- jeńskiego, do wygłoszenia serii wykładów poświęconych dziełom Gallena i różnym odmianom chorób. Nagła śmierć biskupa spowodowała, że nie otrzymał stałej kate- dry w Krakowie. Nie mając wyjścia, przyjął propozycję największego z wielkopolskich wielmożówAndrzejaGórki i został jego leka- rzemnadwornym. NAUKAOTĘTNIE W 1555 r. Józef Struś wydał w Bazylei dzieło swojego życia: „Sphygmicae artis iam mil- le ducentos annos perditae et desideratae libri V”. Teorie, które w późniejszym okresie w wielu miejscach okażą się błędne, wte- dy spowodowały, że Struś za życia uzna- ny został za legendę na skalę europejską, a wyniki jego badań stały się wkładem pol- skiej nauki w rozwój medycyny. W swojej pracy Struś wyróżnia podstawowe typy tętna, określa ich znaczenie diagnostyczne oraz zaznacza wpływ temperatury i stanu nerwowego na tętno. Pięć rodzajów tętna, tzw. „tętno proste”, zostało przedstawione przez autora jako palce dłoni. W każdym rodzaju wyróżniał trzy stopnie nasilenia, symbolizowane przez trzy paliczki każde- go z palców. Ten prosty zapis miał ułatwić młodym lekarzom zapamiętanie cech tęt- na. 70 lat później w Anglii, William Harvey (1578-1657), który jako pierwszy opisał budowę ludzkiego krwiobiegu i przepływ krwi przez serce, korzystał z jego pracy. Charakterystyki tętna podane przez autora, pomimo upływu prawie 500 lat, wwiększo- ści nie straciły na aktualności! ODSFIGMOGRAFUDOWARIOGRAFU Struś uważał, że bardzo ważne jest monito- rowanie stanu pacjentów poprzez badanie tętna na nadgarstku. W trakcie prowadzo- nych obserwacji zauważył także, że moż- na obserwować puls, gdy na skórę położy się np. liść czy kawałek lekkiego materiału. Obserwacja przyczyniła się do skonstru- owania w 1854 r. przez Karla von Vierordta (1818-1884) sfigmografu – prototypu dzi- siejszego ciśnieniomierza. Dzieło poznań- skiego uczonego było absolutnie nowator- Od lewej:MedalGloriaMedicinae,nadawanyprzezPolskieTowarzystwoLekarskiezawybitnezasługidla medycyny, autorstwaEdwardaGorola. Namedalu znajduje sięwizerunek JózefaStrusiaoraz dewizaFlo- reat ResMedica (Niech rozkwitamedycyna). Przyznawany tylko dla 10wybitnych lekarzy rocznie. Pamiątkowy medal autorstwa Józefa Stasińskiego w 1968 r. z okazji 400 rocznicy śmierci Józefa Strusia: Józef Struś doktormedycyny, BurmistrzMiasta Poznania. Medal wybitow300 egzemplarzach. ZbioryODHŚIL.