18 / 40
Pro Medico
•
grudzień 2015/styczeń 2016
16
Konferencja "Dehumanizacja Medycyny"
ciąg dalszy ze str. 15
TEZYWYSTĄPIENIA
Słowa, znaczenia słów niosą ze sobą określo-
ny obraz świata:
Co innego znaczy
służba zdrowia
(słowo
„służba” etymologicznie związane jest ze
słowami „trud”, „pomoc”); co innego
opieka
zdrowotna
(słowo „opieka” etymologicznie
związane jest ze słowami „troska”, „staranie
się”); w oba te słowa, dotychczas kluczowe
w medycynie, wpisana jest relacyjność: ktoś
służy komuś; ktoś opiekuje się kimś; zazna-
czony jest osobowy charakter tych działań.
Co innego natomiast znaczy np. połączenie
świadczenia medyczne
(brakuje uznania
osobowego statusu i lekarza, i pacjenta; do-
chodzi do depersonalizacji i pacjenta, i leka-
rza czy pielęgniarki).
1. Tendencje kulturowe wpływające na
współczesną polszczyznę: postmodernizm,
który skupia w sobie inne tendencje: kon-
sumpcjonizm i marketyzacja, technicyzacja
i technologizacja; komercjalizacja i biurokra-
tyzacja, zatracanie się etycznego wymiaru
słowa, przewartościowanie tradycyjnego
systemu aksjologicznego:
•
postmodernizm: depersonalizacja za-
równo pacjenta, jak i lekarza, pozba-
wienie kogoś poczucia odrębności lub
odebranie mu indywidualnego charak-
teru czy nawet reifikacji:
pani dwadzie-
ścia siedem, proszę, pacjent numer
sześć, osiem;
•
technicyzacja (opieki medycznej): two-
rzenie barier komunikacyjnych, mil-
czenie w kontaktach pacjent – lekarz,
pasywność językowa, ograniczenie
kontaktu wzrokowego;
•
konsumpcjonizm
i
marketyzacja:
1. promowanie postawy
mieć
(tym
bardziej jesteś, imwięcej nabywasz rze-
czy), możemy
kupić
bądź
nabyć usługi
zdrowotne, świadczenia zdrowotne,
usługi ochrony zdrowia, dobra i usłu-
gi medyczne
; 2. język zdepersonalizo-
wany, zreifikowany, wartościujący rze-
czywistość pod kątem reklamowanych
wyrobów, nadużywający kategorii
nowości, nowoczesności, naturalno-
ści, skuteczności, wygody,
oferujemy
szeroką gamę badań USG wykony-
wanych na najnowocześniejszych
aparatach najlepszych światowych
producentów; dysponujemy najno-
wocześniejszą
aparaturą do badań
USG; posiadamy aż trzy aparaty
ultrasonograficzne […], modele te,
najnowocześniejsze na świecie, jako
jedynedająmożliwośćuzyskaniaob-
razu wyjątkowo realistycznego; sto-
sujemy innowacyjne metody lecze-
nia; przywrócimy naturalnie piękny
uśmiech; przywrócimy skórze blask;
zakładamy nowoczesne wkładki an-
tykoncepcyjne; zapewniamy lecze-
nie z wykorzystaniem najnowszych
technik
chirurgiczno-implantolo-
gicznych; proponujemy wysokospe-
cjalistyczne usługi medyczne; pro-
cedura nowoczesna o wysokiej
wartości medycznej);
3. słowa klucze
konsumpcjonizmu (odsyłające do me-
chanizmów ekonomicznych, sytuacji
nabywania dóbr):
placówkę zdrowot-
ną
(w pierwszym znaczeniu „placów-
ka” to przedstawicielstwo handlowe),
koszyk świadczeń gwarantowanych
(realia zakupów; dobra, usługi na-
bywane przez konsumenta),
cennik
usług medycznych, rynek wewnętrz-
ny usług zdrowotnych, marketing
usług zdrowotnych
, pacjent stał się
klientem
bądź
świadczeniobiorcą,
usługobiorcą,
a lekarz –
świadczenio-
dawcą
, usługodawcą, niekiedy także i/
lub
menadżerem, płatnik – NFZ
; sło-
wem kluczem konsumpcjonizmu jest
też czasownik
posiadać
(por. Ustawa
o działalności leczniczej: „Lekarz wyko-
nujący działalność leczniczą jako indy-
widualną praktykę lekarską jest obo-
wiązany spełniać następujące warunki:
1. posiadać prawo wykonywania zawo-
du; […] Lekarz wykonujący działalność
leczniczą jako indywidualną specjali-
styczną praktykę lekarską jest obowią-
zany spełniać następującewarunki: […]
2) posiadać specjalizację w dziedzinie
medycyny odpowiadającej rodzajowi
i zakresowi wykonywanych świadczeń
zdrowotnych […]; Pielęgniarka wyko-
nująca zawód w ramach działalności
leczniczej jako indywidualną praktykę
jest obowiązana spełniać następujące
warunki: 1) posiadać prawo wykony-
wania zawodu; 2) posiadać co najmniej
dwuletnie doświadczenie w wykony-
waniu zawodu”);
•
komercjalizacja i biurokratyzacja, hy-
brydyzacja i nieprzezroczystość języka:
Ustawy o działalności leczniczej, nie-
jednoznaczność, niekomunikatywność
przekazu (wskaźnik mglistości tekstu
jest bardzo wysoki, sytuuje ten tekst
na granicy czytelności; por. np.
pod-
miot leczniczy jest zobowiązany do
wypłaty świadczeń z tytułu zdarzeń
medycznych, które miały miejsce
w okresie ochrony ubezpieczenio-
wej, do wysokości zagregowanej
franczyzy integralnej pozostającej
na udziale tego podmiotu lecznicze-
go
), biurokratyczna nowomowa, trak-
towanie pacjentów, lekarzy, procesu le-
czenia w kategoriach ekonomicznych,
por.
działalność lecznicza, udzielanie
świadczeń zdrowotnych, wykony-
wanie procedur, podmiot leczniczy,
podmiot wykonujący działalność
leczniczą, podmiot tworzący, przed-
siębiorstwo – zespół składnikówma-
jątkowych, za pomocą którego pod-
miot leczniczy wykonuje określony
rodzaj działalności leczniczej; szpital
– przedsiębiorstwo podmiotu leczni-
czego, w którym podmiot ten wyko-
nuje działalność leczniczą w rodzaju
świadczenia szpitalne
itp.;
•
zatracanie się etycznego wymiaru
słowa (por.
limitowanie świadczeń
i nadwykonań, terminacja ciąży, se-
dacja paliatywna i terminalna
);„szum
werbalny”, nieprzezroczystość języka
medycyny;
•
przewartościowanie tradycyjnego sys-
temu aksjologicznego: popularność
także w języku medycyny leksemów,
które utwierdzają nową aksjologię: pro-
fesjonalizm, nowość, kreatywność, no-
woczesność, komfort, luksus, wygoda,
naturalność.
(…)
Jedna z naczelnych zasad w medycynie
brzmi:
primum non nocere
(po pierwsze
nie szkodzić). Uzupełniłabym ją o drugi
człon –
non tacere
(nie milczeć). Nie mil-
czeć, gdy podejmowane działania prowa-
dzą do dehumanizacji zawodu lekarza,
ekonomizacji medycyny, depersonaliza-
cji i lekarza, i pacjenta, gdyosłabieniuule-
gawartość słowa.
Dr hab. n. hum. Danuta Krzyżyk
Non tacere!
By słowo było (po)mocą – wybrane aspekty komunikacji medycznej
Doc. Danuta Krzyżyk
fot.: Joanna Wójcik