14 / 36
Pro Medico
•
listopad 2015
12
„Aby kraj mógł żyć, trzeba, aby żyły prawa”
Adam Mickiewicz
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty – w przepisie art.
40 ust. 1 – nałożyła na wszystkich lekarzy obowiązek zachowania
w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych
w związku z wykonywaniem zawodu. Związanie lekarza tajemni-
cą trwa również po śmierci pacjenta. Przypomnieć i podkreślić raz
jeszcze należy, że tajemnica lekarska dotyczy każdego z lekarzy,
bez względu na zajmowane stanowisko czy pełnioną funkcję, jak
i formę, w której lekarz wykonuje swój zawód.
Ustawowy obowiązek tajemnicy lekarskiej znajduje również swój
odpowiednik w Kodeksie Etyki Lekarskiej, który w art. 23 wymienia
dodatkowo, że tajemnicą są objęte wiadomości o pacjencie i jego
otoczeniu uzyskane przez lekarza w związku z wykonywanymi
czynnościami zawodowymi. Śmierć chorego nie zwalnia z obo-
wiązku dochowania tajemnicy lekarskiej.
Lekarski obowiązek dochowywania tajemnicy związany jest także
z przysługującym pacjentowi prawem, w tym przypadku do za-
chowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny,
w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim
związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu
medycznego. Prawo to wynika z przepisu art. 13 ustawy o prawach
pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Między obowiązkiem lekarza a prawem pacjenta występuje
współzależność, która po stronie osoby udzielającej świadczeń
medycznych – lekarza, ma charakter zobowiązania i powinności,
a pacjentowi daje uprawnienie i gwarancję zachowania w pouf-
ności informacji związanych z jego leczeniem. Powyższa regulacja
wynika ze szczególnej relacji tworzącej się na linii lekarz – pacjent.
Pomimo, iż przepisy obu wymienionych wyżej ustaw: o zawodach
lekarza i lekarza dentysty, jak i o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw
Pacjenta, wskazaną relację traktują niezwykle istotnie, tajemnica
lekarska nie ma charakteru bezwzględnego. Istnieje kilka wyjąt-
ków pozwalających lekarzowi na ujawnienie informacji związa-
nych ze stanem zdrowia pacjenta, a niektóre z nich – wręcz nakła-
dają na lekarzy obowiązek ich przekazania. Katalog przypadków
zwalniających lekarza z tajemnicy lekarskiej zawiera przepis art. 40
ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Przewiduje on
następujące zwolnienia:
1) tak stanowią ustawy;
2) badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie
uprawnionych, na podstawie odrębnych ustaw, organów
i instytucji; wówczas lekarz jest obowiązany poinformo-
wać o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i insty-
tucje;
3) zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeń-
stwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób;
4) pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgo-
dę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowa-
niu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia;
5) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji
o pacjencie lekarzowi sądowemu;
6) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji
o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdro-
wotnych innemu lekarzowi lub uprawionym osobom
uczestniczącymw udzielaniu tych świadczeń.
Jednocześnie ustawodawca przewidział, że w każdym z wymienio-
nych powyżej przypadków, ujawnienie tajemnicy może nastąpić
wyłącznie w niezbędnym zakresie.
Przykłady szczegółowych regulacji zwalniających lekarza z obo-
wiązku dochowania tajemnicy lekarskiej, z uwagi na ramy arty-
kułu, zostaną omówione w kolejnym artykule poświęconym tej
tematyce.
Należy zasygnalizować, że w każdej sytuacji, w której lekarz zo-
stanie poproszony lub zobowiązany do przekazania informacji
związanych ze stanem zdrowia albo prowadzonym leczeniemda-
nego pacjenta, winien zadać sobie pytanie – czy jest to możliwe?
Jeśli tak – to na jakich zasadach. Czy ujawnienie tych informacji
będzie w zgodzie z obowiązującymi przepisami czy jednak bę-
dzie się wiązać z możliwością narażenia – w późniejszym czasie
– na odpowiedzialność za naruszenie tajemnicy lekarskiej.
Wskazać należy, że w ostatnim okresie lekarze coraz częściej stają
przed dylematem, czy mogą ujawnić informacje dotyczące stanu
zdrowia prowadzonego przez nich pacjenta. Pytania kierowane
są przez dziennikarzy, zarówno prasowych, jak i telewizyjnych,
w związku z przygotowywanymi wywiadami, artykułami, pro-
gramami. Problem pojawia się także przy okazji funkcjonowa-
nia różnego rodzaju portali internetowych umożliwiających za-
mieszczanie wpisów opisujących lub oceniających działalność
lekarską.
W takich przypadkach lekarz ze szczególną ostrożnością winien
komentować lub przekazywać stan zdrowia pacjenta. Może bo-
wiem dopuścić się naruszenia przepisów i narazić na odpowie-
dzialność występującą na różnych płaszczyznach, np. karną, cy-
wilną czy zawodową.
Jeśli będzie przygotowywany materiał np. o nowych meto-
dach leczniczych, a sam pacjent wyrazi zgodę na ujawnienie
jego danych i informacji dotyczących prowadzonego leczenia,
lekarz będzie mógł – bez ponoszenia negatywnych konse-
kwencji – ujawnić ww. dane i informacje. Jeśli jednak lekarz
pozostaje w sporze z pacjentem, a sprawa np. dotyczy błędu
medycznego, podawanie mediom wskazanych danych może
być obarczone ryzykiem.
W zakresie wspomnianych wyżej przykładów (wpisów interne-
towych) – lekarz, chcąc podjąć próbę obrony swoich praw bądź
dobrego imienia, zmuszony jest zastanowić się na ile skutecznie
może podjąć obronę, by jednocześnie samemu nie dopuścić się
naruszenia prawa. Merytoryczne ustosunkowanie się do zamiesz-
czonych treści (odnoszące się do udzielonych świadczeń, zasto-
sowanych metod leczniczych czy oceny stanu zdrowia pacjenta)
może okazać się niemożliwe, bo będzie powodować ujawnienie
danych objętych tajemnicą lekarską, bądź pozwalać na identy-
fikację danych pacjenta bez jego zgody. W takich przypadkach
lekarz, jeśli tylko ma takie życzenie, powinien podejmować dzia-
łania w granicach obowiązujących przepisów.
Szczegółowe rozwiązania przysługujące lekarzowi w takich sytu-
acjach opisane są na stronie internetowej Śląskiej Izby Lekarskiej,
do których w tym miejscu odsyłam.
Znajomość przepisów dotyczących tajemnicy lekarskiej, obo-
wiązku jej dochowania i przypadków, w których lekarz jest z niej
zwolniony, odgrywa istotne znaczenie w codziennej praktyce
lekarskiej. Posiadanie przez lekarza tych informacji z pewnością
ułatwia mu funkcjonowanie i daje umiejętność mierzenia się z sy-
tuacjami, które mogą zdarzyć się na co dzień.
Katarzyna Różycka
radca prawny
Zespół Radców Prawnych ŚIL
prawo medyczne
Tajemnica lekarska
z punktu widzenia prawnika