31 / 36
29
Pro Medico
•
listopad 2016
wspomnienie
9 lutego 2016 r. odeszła z naszego grona
pediatrów, w wieku 94 lat, Profesor Bożena
Hager-Małecka, twórczyni śląskiej szkoły
pediatrycznej.
Życie Pani Profesor było niezwykle praco-
wite i twórcze. Patrzyła na pediatrię jako
dział medycyny, w sposób szeroki i no-
woczesny. Jej nadrzędnym hasłem było
dziecko, jego dobro na tle rodziny i społe-
czeństwa. Entuzjazmdla wybranej dziedzi-
ny medycyny potrafiła wszczepić swoim
uczniom i współpracownikom, zarówno
w działalności zawodowej, naukowej, jak
i społecznej. Jej rodzina od pokoleń była
związana z Zabrzem osobami lekarzy,
dziadka i ojca. Tradycje lekarskiego powo-
łania przekazała córce i wnuczce.
Urodzona w Zabrzu, gdzie Jej dziadek był
jedynym lekarzem Polakiem, z tym mia-
stem związała swoje losy aż do śmierci,
z przerwą od 1922 do 1949 r. W 1922 r. jako
roczne dziecko, po III Powstaniu Śląskim,
razem z ojcem lekarzem Bronisławem Ha-
gerem, komisarzem plebiscytowym i mat-
ką Stanisławą, zmuszona była do ucieczki
do Polski, do Tarnowskich Gór. Tu ukoń-
czyła szkołę powszechną i gimnazjum.
Od 1937 do 1939 r. czasowo przebywała
u rodziny w Bydgoszczy i uczęszczała tam
do Katolickiego Żeńskiego Liceum Huma-
nistycznego. W roku 1939, po powołaniu
ojca do wojska, razem z matką i rodzeń-
stwem przeniosła się do Krakowa, gdzie
kontynuowała naukę na tajnych komple-
tach. W 1942 r. zdała egzamin dojrzałości
i rozpoczęła studia, również na tajnych
kompletach, na Wydziale Lekarskim Uni-
wersytetu Jagiellońskiego. W 1945 zosta-
ła studentką II roku tego Uniwersytetu,
w 1948 r. uzyskała absolutorium, a w 1949
– dyplom lekarza. Po krótkim stażu w Kra-
kowie, w 1949 r. wróciła do Zabrza, gdzie
została asystentką w Miejskim Szpitalu dla
Dzieci.
W 1950 r. wyszła za mąż za Stanisława
Małeckiego, też absolwenta Wydziału
Lekarskiego UJ. W 1951 r. urodziła córkę
Aleksandrę i obroniła pracę doktorską.
Rok później została starszym asystentem
w Katedrze i Klinice Chorób Dzieci ŚlAM
w Zabrzu, kierowanej przez prof. Artura
Chwalibogowskiego, powstałej z Dziecię-
cego Szpitala Miejskiego.
W 1953 r. urodziła drugą córkę Danutę.
Równolegle z pracą w Klinice leczyła dzie-
ci w poradniach D i D1, żłobku i pogoto-
wiu ratunkowym w Zabrzu, awansowała
na stanowisko adiunkta.
Już w historycznym 1956 roku zaangażo-
wała się w działalność społeczną, przema-
wiała wtedy do uczestników patriotycznej
manifestacji wTeatrze w Zabrzu. Przez całe
życie Profesor Bożena Hager-Małecka była
bezpartyjna.
Śp. Profesor zw. dr hab. n. med. dr h. c. ŚLAM
Bożena Hager-Małecka
(1921-2016)
W 1958 r. uzyskała, oprócz specjalizacji
z pediatrii, specjalizację z ftyzjopediatrii,
którą podjęła ze względu na masowe za-
chorowania na gruźlicę dzieci w latach
powojennych. W 1958 r. po obronie roz-
prawy habilitacyjnej pt.
„Badania immu-
noforetyczne surowicy krwi i płynu mózgo-
wo-rdzeniowego w gruźliczym zapaleniu
opon i mózgu”
, uzyskała stopień naukowy
doktora habilitowanego. O dużym autory-
tecie naukowym Pani Profesor świadczy
fakt delegowania Jej, w tamtych trudnych
latach, na zjazdy i kongresy naukowe
we Francji.
W 1964 r., po śmierci prof. Chwalibogow-
skiego, powierzono Pani Profesor pełnie-
nie obowiązków kierownika Katedry Pe-
diatrii, rok później została kierownikiem
Katedry i Kliniki Pediatrii ŚlAM w Zabrzu.
W październiku 1969 r. uzyskała tytuł
profesora nadzwyczajnego, a w 1977 –
profesora zwyczajnego. W 1966 r. została
powołana na specjalistę wojewódzkiego
ds. pediatrii.
W latach 70., obok kierowania Katedrą
i Kliniką Pediatrii, pełniła szereg funk-
cji na Uczelni: w 1972 została członkiem
Senatu ŚLAM, rok później, powołano
Ją w skład Rady Naukowej przy Ministrze
Zdrowia i Opieki Społecznej. Funkcję
tę pełniła do 1988 r.
Jako jedyny przedstawiciel krajów socja-
listycznych, w 1973 r. została członkiem
Zarządu Głównego Komitetu Wykonaw-
czego Towarzystwa ds. Nauczania Pedia-
trii w Europie. Funkcję tę piastowała pięć
lat. W 1974 r. trudnymmomentem w życiu
zawodowym Profesor B. Hager-Małeckiej
było wykrycie w Klinice i leczenie, wraz
z zespołem, dzieci z ołowicą, mieszkają-
cych w pobliżu Huty Metali Nieżelaznych
w Katowicach-Szopienicach. Publikacje
na ten temat zostały przez władze utajnio-
ne, a Pani Profesor groziła utrata stanowi-
ska i tytułu naukowego. Efektem wspól-
nych działań, w oparciu o zaangażowanie
miejscowego pediatry i służbę zdrowia,
źródło skażenia przemysłowego zostało
usunięte, a wiele rodzin zostało przenie-
sionych w tereny nieskażone.
Mimo przeszkód i trudności, Jej nowa-
torskie działania w dziedzinie organiza-
cji opieki zdrowotnej w Polsce zostały
docenione w Warszawie. Pani Profesor
w 1974 r. została wiceprzewodniczącą Ko-
mitetu Rozwoju Człowieka Polskiej Akade-
mii Nauk w Warszawie, a w 1978 – prze-
wodniczącą. W latach od 1977 do 1990
pełniła funkcję członka Rady Naukowej
Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie,
a ponadto od 1978 do 1991 była człon-
kiem Rady Naukowej Instytutu Matki
i Dziecka wWarszawie. Jako znany i cenio-
ny profesor pediatrii, została w 1979 r. pre-
zesem Polskiego Towarzystwa Pediatrycz-
nego wWarszawie. Funkcję tę sprawowała
do 1986 r. W 1975 r. została wybrana pro-
rektorem ds. klinicznych Śląskiej Akademii
Medycznej w Katowicach.
Nie do przecenienia są osiągnięcia orga-
nizacyjne Pani Profesor na rzecz pediatrii:
zainicjowanie programu rehabilitacji no-
worodków (1968), utworzenie pierwszego
w kraju Oddziału Reanimacyjnego w Klini-
ce Pediatrii w Zabrzu (1974), uruchomie-
nie pierwszych w kraju karetek reanima-
cyjnych z transportem „na siebie” (1976),
zainspirowanie i doprowadzenie do po-
wstania Polskiej Grupy Leczenia Białaczek
składającej się z oddziałów w Warszawie,
Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu i Zabrzu.
Docenieniem działalności organizacyjnej
było wybranie Profesor Hager-Małeckiej
w 1976 r. na posła VII kadencji Sejmu PRL,
w 1980 na posła VIII kadencji, a w 1985 r. IX
kadencji. Funkcję tę pełniła do 1989 roku.
W uznaniu zasług dla pediatrii śląskiej,
w 1983 r. Pani Profesor została członkiem
Krajowego Zespołu ds. Pediatrii i Medycy-
ny Szkolnej. Funkcję tę pełniła aż do 1990
roku.
W latach 70. i 80. ub.w. Profesor reprezen-
towała polską pediatrię na licznych zjaz-
dach naukowych za granicą, m. in. w 1970
w Genewie i Zurychu, w 1986 w Münster,
w 1989 w Budapeszcie, w latach od 1973
do 1978 często wyjeżdżała do Paryża
na posiedzenia Komisji ds. Nauczania Pe-
diatrii w Europie. Biegle znała język fran-
cuski.
W latach 80. XX wieku Profesor B. Hager-
Małecka poświęciła wiele czasu, trudu
i starań, aby wybudować nowy gmach
pediatrii w Zabrzu. Stary budynek nie
mógłby już sprostać nowym wymogom
leczenia dzieci. W 1986 r. otwarto Ślą-
skie Centrum Pediatrii w Zabrzu, którego
została dyrektorem. W nowym ośrodku
utworzono dla dzieci pierwszy w Polsce
Oddział Dializ, Oddział Rehabilitacji, Klini-
kę Chirurgii oraz Oddział Pobytu Dzienne-
go. Dzięki utworzeniu nowego Centrum
możliwe było zmodernizowanie Oddzia-
łów: Hematologii i Onkologii.
ciąg dalszy na str. 30