ProMedico PS Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach maj 2016 nr 231

Pro Medico

•

maj 2016

medycyna bez granic

Za jej twórców uważa się

Mathiasa Jako-

ba Schleidena

(1804-1881) i

Theodora

Schwanna

(1810-1882), którzy uznali, że

wszystkie rośliny i zwierzęta są zbudo-

wane z komórek lub ich wytworów. Tym

samym uznano komórkę za podstawową

jednostkę życia. Kolejnym stwierdzeniem,

którym zasłynął

Rudolf Virchow

, było

uznanie, że każda komórka musi powstać

z poprzedzającej ją innej komórki. W ten

sposób odrzucono pogląd o „biokrystali-

zacji”, jako procesowi tworzenia nowych

komórek.

Rudolf Virchow urodził się 13.10.1821 r.

w Świdwinie, starym grodzie pomorskim

położonym na szlaku: Kołobrzeg – Wiel-

kopolska, na Wysoczyźnie Łobeskiej

nad rzeką Regą. Był jedynym dzieckiem

mieszczanina zajmującego się handlem

i rolnictwem (...) Świdwin nosił wtedy nie-

miecką nazwę Schvelbein. Młody Rudolf

dał się poznać jako wybitny uczeń. Znał

języki klasyczne (w tym hebrajski), a tak-

że angielski, francuski i włoski oraz nider-

landzki i arabski. Początkowo myślał o ka-

rierze duchownego, ale ze względu na

słaby głos zdecydował się na studia me-

dyczne. Studiował w Friedrich-Wilhelms

Institute, czyli obecnym Uniwersytecie

Humboldtów w Berlinie. Jego rozprawa

doktorska, którą napisał kończąc studia,

dotyczyła zmian w rogówce u pacjentów

z chorobami reumatycznymi. Po stażu,

odbytym w słynnym Charité, rozpoczął

pracę w tamtejszym zakładzie patologii

i w tym szpitalu, dzisiaj noszącym nazwę:

Campus Virchow Klinikum, spędził prawie

całe swoje życie zawodowe. Zasłynął jako

twórca współczesnej patologii, opartej na

patologii komórkowej, a także jako od-

krywca cyklu życiowego włośnia krętego,

autor opisu wielu chorób (np. pierwszego

opisu białaczki) i zmian morfologicznych

towarzyszących chorobom. Wykazał, że

komórki nowotworowe rozwijają się ze

zmienionych komórek prawidłowych or-

ganizmu chorego. Zajmował się także

antropologią i był znanym działaczem

społecznym, stąd uważany jest za współ-

twórcę koncepcji zdrowia publicznego.

Szereg eponimów medycznych łączy się

do dzisiaj z nazwiskiem Rudolfa Vircho-

wa. Przykładowo:

węzeł Virchowa

(węzeł

chłonny z przerzutami raka, najczęściej

żołądka, znajdujący się w dole nadoboj-

czykowym),

triada Virchowa

(zespół

czynników warunkujących wystąpienie

zakrzepicy żylnej: zaburzenie czynności

Medyczne ślady na szlaku wędrówek po świecie (cz. 3)

Omnis cellula e cellula:

Rudolf Virchow,

teoria komórkowa i pomniki w Berlinie

Rozwój medycyny sprawia, że poglądy, które są prawdą oczywistą, niebudzącą

wątpliwości współczesnego lekarza, ponad wiek temu rodziły kontrowersje i z tru-

dem przebijały się do świadomości świata lekarskiego. Tak było też z teorią ko-

mórkową.

Pomnik Rudolfa Virchowa dłuta Fritza Klimscha.

śródbłonka, zmiany przepływu i niekrze-

pliwość krwi),

komórki Virchowa

(zmie-

nione makrofagi w tkankach chorych na

trąd). Podobnie szereg terminów antro-

pologicznych nosi jego imię.

Teoria komórkowa i patologia komórko-

wa znalazły ukoronowanie w jednej z naj-

ważniejszych prac Virchowa, ogłoszonej

w 1855 r. książce:

„Cellularpathologie”

Co ciekawe, jego pogląd wyrażony słyn-

nym zdaniem:

Omis cellula e cellula

być

może został przejęty od

Roberta Rema-

(1815-1897). Robert Remak jest uwa-

żany za polsko-niemieckiego uczonego,

gdyż urodzony w Poznaniu, ukończył tam

gimnazjum św. Marii Magdaleny i chociaż

pracował całe życie w Niemczech, publi-

kował także po polsku i był członkiem to-

warzystw lekarskich wWarszawie i Wilnie.

Pogląd, powszechnie przypisywany Vir-

chowowi, Robert Remak ogłosił w 1852 r.

Zasłynął m.in. jako twórca współczesnej

patologii, autor opisu wielu chorób

(np. pierwszego opisu białaczki)

i zmian morfologicznych

towarzyszących chorobom.

Wykazał, że komórki nowotworowe

rozwijają się ze zmienionych komórek

prawidłowych organizmu chorego.