19 / 40
17
Pro Medico
•
kwiecień 2017
POZ i AOS
Lekarze rodzinni są ważnym elementem
systemu ochrony zdrowia, ponieważ wizyta
w poradni rodzinnej to pierwszy etap skom-
plikowanego łańcucha diagnostycznego.
Należy pamiętać, że głównym celem lekarzy
pierwszego kontaktu jest dbałość o dobrą
kondycję psychiczną i fizyczną pacjenta,
za pomocą profilaktyki i leczenia najczęst-
szych schorzeń, w tymokulistycznych.
POTRZEBNE SZKOLENIA
Za podstawę umówienia się do specjalisty
w ramach koszyka świadczeń gwarantowa-
nych uznaje się skierowanie wystawione
przez lekarza rodzinnego. Ustawa z dnia
22 lipca 2014 r. o zmianie Ustawy o świad-
czeniach opieki zdrowotnej finansowa-
nych ze środków publicznych miała na celu
skrócenie kolejek pacjentów oczekujących
na świadczenia w poradniach specjalistycz-
nych, wtymokulistycznych. Zastosowanie tej
ustawy wymaga jednak konieczności prze-
prowadzenia dodatkowych szkoleń wśród
lekarzy rodzinnych z zakresu chorób oczu,
by nie dochodziło do sytuacji przeoczenia
ważnych symptomów chorób, które miały-
by nieodwracalny wpływ na ostrość i jakość
wzroku.
ODPOWIEDNIE ROZPOZNANIE
Umiejętność postawienia odpowiednie-
go rozpoznania przez lekarza rodzinnego
jest kluczowa, ponieważ narząd wzroku
jest jednym z najważniejszych narządów
zmysłu, dostarczającym najwięcej (około
85%) informacji z otoczenia. Diagnostyka
podstawowych chorób oczu przez lekarzy
pierwszego kontaktu nie jest prosta. Lekarz
rodzinny powinien dysponować bardzo
dobrą wiedzą na temat nagłych stanów oku-
listycznych, by podejmować słuszne decyzje
dotyczące dalszego procesu leczenia i kiero-
wania pacjenta do poradni specjalistycznych,
na oddział lub ostry dyżur. Na podstawie
wywiadu, badania ostrości wzroku do dali
i do bliży oraz badania przedmiotowego
lekarz rodzinny powinien potrafić posta-
wić odpowiednie rozpoznanie. Prawidłowo
postawiona diagnoza pozwala podjąć racjo-
nalną decyzję, czy występuje konieczność
kierowania pacjenta do okulisty, czy można
leczyć go w poradni rodzinnej. Nie zawsze
do diagnozy pierwszych objawów chorób
oczu wymagany jest specjalistyczny sprzęt.
Rozpoznanie powikłań cukrzycy takich jak
retinopatia cukrzycowa, czy cukrzycowy
obrzęk plamki, umożliwia nowoczesna apli-
kacja w telefonach komórkowych. Co wię-
cej, na rynku w przystępnej cenie dostępne
są mobilne perymetry (urządzenie służące
do badania pola widzenia), które mogłyby
stanowić podstawowe wyposażenie gabine-
tów lekarzy rodzinnychw celuwykonywania
badań przesiewowych w kierunku jaskry
i chorób siatkówki. Ponadto, rzetelnywywiad
przeprowadzony przez lekarza pierwsze-
go kontaktu może ujawnić predyspozycje
pacjenta do wystąpienia np. jaskry. Dlatego
tak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie
wywiadu lekarskiego. Istniejebowiemszereg
objawów, które jednoznaczniemogą sugero-
wać daną jednostkę chorobową. Np. ubytki
w polu widzenia z jednoczesnym bólem oka
mogą świadczyć o wystąpieniu u pacjenta
jaskry. Ból pojawiający się przy ruchach gałek
ocznych może sugerować pozagałkowe
zapalenie nerwuwzrokowego.
BADANIEDNAOKA, BADANIA
PROFILAKTYCZNE
Lekarz rodzinny w każdej niepokojącej sytu-
acji powinien kierować pacjenta do okulisty
celemwykonania badania dna oka. To bada-
nienależydopodstawowychbadańzzakresu
okulistyki, które umożliwia diagnozę chorób
oczu we wczesnymetapie. Ponadto pozwala
wykryć wiele chorób ogólnych, jak cukrzy-
ca, nadciśnienie tętnicze oraz inne choroby
krwi. Dodatkowo, każdy pacjent po 40. roku
życia przynajmniej raz w roku powinien pod-
dać się takiemu badaniu w ramach badań
profilaktycznych. Lekarz rodzinny, który czę-
sto jako pierwszy ma kontakt z pacjentem,
powinien wyjaśniać pacjentom, jak istotne
są okresowe badania okulistyczne.
CUKRZYCA I AMD
Baczną uwagę powinno zwrócić się na oso-
by chore na cukrzycę, ponieważ jednostka
ta jest jedną z najczęściej występujących
chorób przewlekłych i stanowi zagrożenie
dla naszego zdrowia i prawidłowego widze-
nia. Powszechnie wiadomo, że niewłaści-
wie leczona cukrzyca negatywnie wpływa
Diagnostyka podstawowych
chorób oczu w POZ
Umiejętność postawienia odpowiedniego rozpoznania
przez lekarza rodzinnego jest kluczowa, ponieważ narząd
wzroku jest jednym z najważniejszych narządów zmysłu,
dostarczającym najwięcej (około 85%) informacji z otocze-
nia. Diagnostyka podstawowych chorób oczu przez leka-
rzy pierwszego kontaktu nie jest jednak prosta.
na narząd wzroku. Skala problemu jest
ogromna – w Polsce na cukrzycę cierpi około
3,5 miliona osób, dlatego pacjenci dotknię-
ci cukrzycą powinni być pod stałą kontrolą
okulisty. Zaleca się, by nawet w przypadku
niewystępowania objawów ocznych profi-
laktycznie byli kierowani do okulisty.
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem
(AMD) jest jedną z najczęstszych przyczyn
ślepoty u osób po 50. r. życia w krajachwyso-
ko rozwiniętych, które często są nadal czyn-
ne zawodowo. Dlatego też choroba zyskała
miano„epidemii ślepoty XXI wieku”. Problem
AMD w Polsce dotyczy około 1,5 mln osób.
Niepokojący jest fakt, że liczne publikacje
naukowe dowodzą, że w ciągu 10-15 lat
liczba chorych na AMD podwoi się. Wynika
to z postępującego procesu starzenia się
społeczeństwa. Przewiduje się, że w 2020 r.
liczba osób po 60. roku życiawzrośnie o 48%,
a osóbpo 65. roku życia będzie aż o 70%wię-
cej. Wyróżniamy dwa rodzaje AMD:
postać
suchą
, która dotyka około 90% przypadków
i objawia się stopniowąutratąwidzenia, prze-
biegającąwolno oraz
postaćwilgotną
– tzw.
wysiękową. Jest bardziej agresywna, ponie-
waż nieleczona w ciągu kilku tygodni może
doprowadzić do nieodwracalnej częścio-
wej lub niemal całkowitej utraty widzenia.
Objawami, które powinny zaniepokoić
lekarzy rodzinnych są
: krzywienie obrazu,
wypadanie liter z tekstu podczas czytania,
bądź ubytki wpolu widzenia wpostaci ciem-
nych plam. Lekarz rodzinny podczas wywia-
du powinien zweryfikować występowanie
tych objawów oraz obowiązkowo wykonać
test Amslera
. Test ten przeprowadzany jest
przy użyciu specjalnej tablicy dla każdego
oka osobno. Polega na obserwacji kwadratu
o boku 10 cm, narysowanego na białym tle
i podzielonego kratą prostych wzajemnie
prostopadłych i równoległych czarnych linii
na kwadraciki o boku 0,5 cm. W centrum
siatki znajduje się punkt, na który skierowana
jest oś widzenia. Pacjent patrzy na środkowy
punkt i podaje wszystkie zniekształcenia linii
na tablicy bądź brak/ubytki w polu widzenia.
To nieskomplikowane badanie może pomóc
zdiagnozować pierwsze objawy AMD.
BIAŁAKSIĘGAAMD
W marcu 2016 r. została opublikowana Biała
Księga AMD
(http://retinaamd.org.pl/biala-ciąg dalszy na str. 18