15 / 40
13
Pro Medico
•
kwiecień 2018
temat wydania: tajemnica lekarska
ni kontakt z pacjentami z zaburzeniami
psychicznymi oraz lekarze psychiatrzy kon-
sultujący pacjentów oddziałów niepsychia-
trycznych. Równocześnie w myśl zapisów
art. 21 ustawy o ochronie zdrowia psychicz-
nego, osoba, której zachowanie wskazuje,
że z powodu zaburzeń psychicznych może
zagrażać w sposób bezpośredni własnemu
życiu, zdrowiu czy życiu innych osób, lub
jest niezdolna do zaspokojenia własnych
podstawowych potrzeb życiowych, może
zostać poddana badaniu psychiatryczne-
mu, niezależnie od wyrażonej przez tę oso-
bę zgody, a w przypadku osób małoletnich
oraz całkowicie ubezwłasnowolnionych
niezależnie od zgody czy braku zgody jej
przedstawiciela ustawowego. Oznacza to,
że lekarz stwierdzający takie zagrożenie,
nawet jeśli nie jest lekarzem psychiatrą,
działa wmyśl przepisów ustawy o ochronie
zdrowia psychicznego i jest zobowiąza-
ny do zachowania tajemnicy zawodowej
zgodnie z tym aktem prawnym.
Zgodnie z przytaczanym aktem prawnym,
obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej
jest traktowany w sposób blankietowy, przy
równoczesnym wskazaniu, że powinien
on być spełniony stosownie do odrębnych
przepisów, w tym przypadku zapisów usta-
wy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Równocześnie należy pamiętać, że zakres
przedmiotowy tajemnicy lekarskiej w usta-
wie o ochronie zdrowia psychicznego jest
szerszy od zakresu tajemnicy lekarskiej okre-
ślonej w ustawie o zawodach lekarza i leka-
rza dentysty. Tajemnicą psychiatryczną obję-
te są bowiemwszelkie informacje, natomiast
tajemnicą lekarską objęte są informacje
związane z pacjentem i uzyskane w związku
z wykonywaniem zawodu lekarza.
ZWOLNIENIE Z OBOWIĄZKU
ZACHOWANIA TAJEMNICY LEKARSKIEJ
Ustawowe przesłanki zwolnienia z obo-
wiązku zachowania w tajemnicy informa-
cji związanych z pacjentem odnoszą się,
przede wszystkim, do chorób zakaźnych,
informacji o popełnionych przez pacjenta
lub wobec pacjenta przestępstwach oraz
konieczności wystąpienia lekarza w roli
świadka lub w roli biegłego w postępo-
waniu prowadzonym przez uprawnioną
instytucję.
W przypadku stwierdzenia u pacjenta
choroby zakaźnej podlegającej obowiąz-
kowi zgłoszenia, lekarz zobowiązany jest
do niezwłocznego (do 24 godzin od chwili
potwierdzenia choroby zakaźnej) zgło-
szenia powiatowemu lub wojewódzkie-
mu inspektorowi sanitarnemu zakażenia,
choroby zakaźnej lub zgonu na zasadach
określonych we właściwych rozporządze-
niach Ministra Zdrowia.
Jak wskazano w art. 240 Kodeksu karne-
go, lekarze mają także obowiązek denun-
cjacyjny odnoszący się do ściśle określo-
nego wykazu przestępstw, wśród których
znalazło się, między innymi, planowanie
zabójstwa, użycie środka masowego raże-
nia, maltretowanie dzieci czy przestępstwa
przeciw wolności seksualnej, przy czym
w odniesieniu do tych ostatnich nałożony
na lekarzy obowiązek nie jest bezwzględny.
Lekarz zobowiązany jest także do ujaw-
nienia pozyskanych informacji związa-
nych z pacjentem, gdy zostanie zwolniony
z obowiązku zachowania tajemnicy lekar-
skiej przez sąd w trakcie postępowania
karnego (w drodze postanowienia), gdy
lekarz ten występuje w charakterze świad-
ka w tym postępowaniu. Należy przy
tym zaznaczyć, że
jedynie sąd ma pra-
wo do zwolnienia lekarza z obowiąz-
ku zachowania tajemnicy lekarskiej
(takiego prawa nie ma ani prokurator,
ani policja, ani inne służby), a jeśli tego
nie uczyni, lekarz ma możliwość odmo-
wy złożenia zeznań, powołując się
na tajemnicę lekarską
. Zdecydowanie
większą możliwość zachowania w tajem-
nicy informacji związanych z pacjentem
ma lekarz występujący jako świadek
w postępowaniu cywilnym. Lekarz jako
świadek może odmówić odpowiedzi
na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie
miałoby być połączone z pogwałceniem
istotnej tajemnicy medycznej. Jednakże,
podkreślenia wymaga, że w każdym razie
możliwe jest ujawnienie tajemnicy lekar-
skiej, jeżeli pacjent lub jego przedstawiciel
ustawowy wyraża na to zgodę, po uprzed-
nim poinformowaniu go o niekorzystnych
dla pacjenta skutkach jej ujawnienia.
W postępowaniu w sprawie z zakresu
odpowiedzialności zawodowej lekarz
jest z mocy ustawy zwolniony z obowiąz-
ku zachowania tajemnicy zawodowej
w stosunku do organów prowadzących
to postępowanie, tj. sądu lekarskiego czy
rzecznika odpowiedzialności zawodowej
(art. 59 ust.4 ustawy o izbach lekarskich).
Przepisy dotyczące postępowania przed
wojewódzkimi komisjami ds. orzekania
o zdarzeniach medycznych przewidu-
ją, że lekarze także nie są zobowiązani
do zachowania tajemnicy w postępowa-
niu przed tą komisją.
Nieco inaczej zagadnienie zwolnienia
z obowiązku zachowania w tajemnicy
informacji związanych z pacjentemodnosi
się do lekarzy psychiatrów. Są oni bowiem
objęci szczególną ochroną i zgodnie
z zapisami ustawy o ochronie zdrowia psy-
chicznego niemogą –między innymi – być
przesłuchiwani na okoliczność przyznania
się ich podopiecznych do popełnienia czy-
nu zabronionego. Równocześnie nie mają
oni obowiązku odnotowania w dokumen-
tacji medycznej pacjenta jego przyznania
się do popełnienia czynu zabronionego.
Jednakże lekarz psychiatra zobowiązany
jest do ujawnienia tajemnicy – niezależnie
od zwolnienia go z obowiązku zachowa-
nia w tajemnicy informacji związanych
z pacjentem – w sytuacji, w której informa-
cja o zaburzeniach psychicznych, na które
cierpi pacjent, ma realne znaczenie i doty-
czy określonej osoby lub grupy osób.
Warto w tymmiejscu wspomnieć również,
że zwolnienie z zachowania tajemnicy
lekarskiej, zgodnie z zapisami Kodeksu Ety-
ki Lekarskiej oraz zapisami ustawy o pra-
wach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta,
może nastąpić także w sytuacjach, w któ-
rych pacjent wyrazi zgodę na rozpo-
wszechnienie informacji dotyczących jego
i jego schorzeń oraz w sytuacjach, w któ-
rych zachowanie w tajemnicy informacji
ciąg dalszy na str. 14
Fot. Fotolia Subscription